چرا در عصر سیطره ی تکنیک نمی اندیشیم؟

چرا در عصر سیطره ی تکنیک نمی اندیشیم؟

۰۵ آذر ۱۴۰۰ - ۰۹:۳۱ زمان مطالعه : 4 دقیقه
سرویس فرهنگ و هنر - «فلسفه»، فراسوی نام و دانش و تاریخچه‌ی سوفیا-فلسفه-متافیزیک-هستی‌شناسی، در یک تعریف بسیار ساده عبارت است از اندیشیدن اساسی به نسبت انسان با هستی، جای‌-گاه آدمی در جامعه و در جهان.

به گزارش سرویس فرهنگ و هنر برخط نیوز به نقل از خبرآنلاین - اندیشیدن کار ذهن یا خویش کاری خرد آدمی است برای فایق آمدن بر هراس نخستین رویارویی با هستی. پس ریشه ی این کنش عقلانی نوعی از احساس است؛ و به زبان ساده احساس تعجب و اعجاب با مشاهده ی اموری که در نگاه عموم مردم عادی به نظر می رسند. هم ازاین رو، کودکان فیلسوف ترین انسان هایند. اندیشیدن در اصل با پرسیدن آغاز می شود.

و کار یا خویش کاری اندیشیدن (به سبک فلسفی) پرسش گری است. اندیشیدن «بنیادین» ریشه ها، بنیادها، و ساختارها را به پرسش می گیرد. هم ازاین رو فلسفه ورزی امری است خطیر. فلسفه فرزند ماجراجوی حیرت است. حیرت انگیزترین نکته در جهان اندیشه برانگیز ما اما، به تعبیر هایدگر، این است که «ما هنوز نمی اندیشیم». و پرسیدن، در نظر او، پارسایی اندیشه است. و اما چرا در عصر سیطره ی تکنیک نمی اندیشیم؟ با این که بیش از هر زمان پیشین درباره ی همه چیز «علم» داریم؟ زیرا در نزد او و در اساس، «علم نمی اندیشد»، زیرا کار علم دانستن است و نه اندیشیدن و به پرسش گرفتن «اصول متعارفه و موضوعه». 

آرامش دوستدار فیلسوف ایرانی، که اخیرا در غربت درگذشت، کوشید همین سبک از پرسش گری و اظهارنظر رادیکال به سبک نیچه ای-هایدگری را در مورد فرهنگ سنتی و دینی ایرانی-اسلامی به کار گیرد. اگر ما به شکل ریشه ای حیرت نمی کنیم، از مبانی نمی پرسیم، و «نمی اندیشیم»، از آن روست که مبتلا به نوعی ناخوشی«دین خویی» هستیم. منظور او از این «امتناع» (ناممکن بودن) فرهنگی-تمدنی منحصر به دوران پس از اسلام ایران نبود(هرچند بویژه همین دین و دوران مدّ نظر او بود)، بل که به کلیت فرهنگ ایرانی اشاره داشت که حتی در گرایش ها و رفتارهای سکولار ایدئولوزیک نیز بارقه های این «دین خویی» رؤیت پذیر بود. نیز این نوع ارزیابی فرهنگ گرا و ذات انگار پیشتر در نزد برخی از مستشرقان (مورد استناد این فیلسوف فقید) یافت می شد. از جمله، هانس هاینریش شدر، شرق شـناس و ایران شناس بزرگ آلمانی که در نقد فیلسوفان بزرگ مسلمان ایرانی بر این باور بود که اینان گویی همواره از فلسفه ی یونان منطق و روش را فرامی گرفته اند بدون آن که روحیه و رویکرد Gesinnung آن را دریابند.
صرف نظر از هر گونه ارزیابی های کلیت بخش، گوهرانگار، فرهنگ-و-تمدن محور، و متناقض نما (پارادکسیکال)، بویژه هنگامی که از سوی یک شرقی ایرانی مسلمان تبار اظهار می شود و به طریق اولی می تواند نشانگر نوعی «دین خویی» باژگونه باشد، پرسش از نسبت میان اندیشه (فلسفی) و ایمان (دینی)، بویژه در دو سپهر ایران و اسلام، و بالاخص در نکبت زمانه ای که هر چیز به جز خود دین، به نام دین، عرضه و تحمیل می شود و بطور طبیعی هم واکنش و دافعه برمی انگیزد، برای ما بدل به پرسشی اساسی می گردد.

می دانیم که مبنای ایمان نیز، همچون اندیشه، نوع دیگری از ترس، یا دقیق تر دهشت (tremendum) آدمی است در مواجهه با وجه قدسی یا ساحت استعلایی هستی، که در فرهنگ دینی (اسلام و قرآن) «خشیت» خوانده می شود. نخستین احساس رازآلود (mysterium) انسان در برابر امر قدسی است که هم هنگام ، به تعبیر رودولف اوتو، به عکس آن، به عشق و جذبه (fascinans) و ایمان دگردیسی می یابد. 
نقطه ی آغاز مشترک آن «حیرت» اندیشه برانگیز و این «خشیت» ایمان زا، در هر دو حال، فقر و جست وجو یا پرسش گری است. تفاوت این دو شیوه از ادراک حسی اولیه ی واقعیت (اعجاب و تحیّر) اما، در موضوع متفاوت این دو سپهر استـ (هستی و قدسی). این دو اما بی یاری یکدیگر (شوروشوق معنا برای اندیشه و فهم بخردانه برای ایمان)، جز جزمیاتی انتزاعی-عقلی و یا دگم های تعبدی -خرافی نخواهد بود. زیرا نه تنها خرد و دل آدمی که دو امر هستی و قدسی در جهان بیرون نسبتی وثیق دارند و به تعبیر ارسطو، «ارج مندترین دانش باید درباره ی ارجمندترین جنس (خدا) باشد.»(متافیزیک، Meta., E, 1026a). و هم ازاین روست که در زمانی دیگر، کانت می بایست قدری از «دانستن را ازمیان بردارد تا برای ایمان جا باز کند» (سنجش خرد ناب، پیشگفتار 1787، Bxxx)

آنچه با روش پرسش گری «خداناباورانه ی» فلسفه، به تعبیر هایدگر، به لرزه می افتد، نه دین و ایمان که پیش فرض اش، به گفته ی کانت، امکان و اراده ی تغییر دادن خود برای خشنودی خداست، بل که «خرافه» است که می پندارد که انجام اعمال ماشین وار مناسک عبادی توسط هر کس و همگان، خارج از قانونمندی های طبیعی و علمی، می تواند روح را رستگار سازد.

منبع : خبرآنلاین

اخبار گوناگون در برخط نیوز