ماجرای رشوه هایی که (قائم  مقام فراهانی) را خفه کرد!

ماجرای رشوه هایی که (قائم مقام فراهانی) را خفه کرد!

۱۴ آذر ۱۴۰۰ - ۰۰:۳۲ زمان مطالعه : 4 دقیقه
سرویس فرهنگ و هنر - «قائم‌مقام فراهانی» شخصیتی خاص در تاریخ ایران و یکی از معدود رجال خوشنام قاجاری است. در دوره‌ای که رشوه‌گرفتن از خارجی‌ها رسم درباریان بود، او هم رشوه می‌گرفت، ولی بعد می‌رفت و کار دیگری هم انجام می‌داد. این بود که عاقبت «خفه شد»!

به گزارش سرویس فرهنگ و هنر برخط نیوز به نقل از فارس - گروه تاریخ امین رحیمی: نامش «میرزا ابوالقاسم» بود و پدرانش در حکومت های زندیه و قاجاریه مناصب عالی داشتند و خودش هم مدارج ترقی را در دوره فتحعلی قاجار طی کرد و شد پیشکار عباس میرزای ولیعهد در دوره جنگ های ایران و روسیه. با جنگ با روسیه هم مخالف بود چون گمان می کرد دولت ضعیف قاجاری توان پیروزی ندارد و تاریخ هم نشان داد که نداشت. اما به دلیل همین مخالفتش با این جنگ به او تهمت طرفداری از روسیه زدند و البته که کار، کار چاپلوسان درباری و سفرای انگلیس بود.

ماجرا از این قرار بود که سفرای انگلیس به درباریان و مقامات قاجار رشوه های کلان می دادند و امتیاز می گرفتند و انگلیس خوشحال بود و درباریان هم. در این میان قائم مقام فراهانی که در دوره محمدشاه قاجار، صدراعظم شده بود وصله ناجور بود و امتیاز نمی داد و نمی گذاشت انگلیس از طریق کمپانی هند شرقی در ایران تجارت آزاد داشته باشد و عاقبتش هم معلوم است؛ صدارت اعظمی او بیش از ۶ ماه دوام نیاورد.

ماجرای رشوه هایی که (قائم  مقام فراهانی) را خفه کرد!

نقاشی چهره منسوب به «قائم مقام فراهانی»

چه کار زیبایی کرد!

قائم مقام علاوه بر سیاست در ادبیات ایران صاحب نام و صاحب سبک است؛ کتاب بسیار ارزنده «مُنشَآت» را دارد و مجموعه ای از آثار منثور آنچنانی و اشعار آن جهانی. او بود که نثر پیچیده و دشوار دوره قاجار را به زبانی صریح و دلنشین تبدیل کرد و بسیاری او را آغازگر تحول ساده نویسی زبان فارسی در دوره معاصر می دانند. قائم مقام خوشنویس هم بود و لطف کرد و چه کار زیبایی کرد که خط شکسته نستعلیق را که خواندنش دشوار بود کمی ساده کرد تا این خط فریبا و رازگونه به تدریج و البته با کمک استادانی دیگر همین شود که الان هست.

ماجرای رشوه هایی که (قائم  مقام فراهانی) را خفه کرد!

اثر نگارگری از «محمدشاه قاجار» که دستور قتل قائم مقام فراهانی را صادر کرد

کارِ دیگرِ قائم مقام

قائم مقام، این آدمی که اهل دل بود و اهل ذوق بود، اهل آن سیاست رایج دربار قاجاری نبود. تاریخ می گوید شیوه رشوه گرفتن قائم مقام، انگلیسی ها را عصبانی کرده بود و البته معلوم است این عصبانیت به دلیل به خطر افتادن منافع تجاری شان بود. البته منافع سیاسی انگلیس هم در خطر بود و از جمله اینکه بر سر اجازه باز کردن کنسولگری در ایران با قائم مقام بحث و مرافعه داشتند.

از سفیر انگلیس در ایران نقل شده است که قائم مقام رشوه را می گرفت ولی بعد، کار دیگری می کرد؛ «قائم مقام فراهانی تنها ایرانی وطن پرستی بود که نتوانسته بودیم او را بخریم. هر رشوه ای که به او می دادیم، می گرفت، اما آن را به شاه می داد». «جان کمبل» نماینده انگلیس در دربار قاجار هم اعتراف کرده بود که: «یک نفر در ایران هست که با پول نمی توان او را خرید و آن قائم مقام است».

انگلیسی ها از این رفتار یک صاحب منصب قاجاری تعجب کرده بودند و حق هم داشتند؛ چون شرایط این طوری بود که: «میرزا ابوالحسن خان شیرازی ایلچی معروف به خان ایلچی بود . وی د ومین وزیر امور خارجه ایران بود . مد ت سی و پنج سال، ماهی یک هزار روپیه از د ولت انگلستان و حکومت هند وستان حقوق د ریافت می کرد»! برای همین است که «ژاک موریه» منشی سفارت انگلیس گزارش داده بود که: «در کشوری که غالب رجال آن رشوه گیر هستند عمل این مرد خیلی حیرت انگیز و تعجب آور بود».

ماجرای رشوه هایی که (قائم  مقام فراهانی) را خفه کرد!

«منشآت» قائم مقام فراهانی یکی از آثار مهم ادبیات فارسی در دوره قاجار است

مع القصه!

عاقبت کارهای قائم مقام در آن روزگار، معلوم است؛ انگلیسی ها با درباریان قاجار همدست شدند و به اعتراف خودشان پول هم خرج کردند و در سال ۱۲۱۴ شمسی، قائم مقام از صدارت خلع شد و در باغ نگارستان که کاخ سلطنتی بود، حبس شد و چند روز بعد به قتل رسید.

این هم شرح ماجرا از کتاب «ناسخ التواریخ» اثر «محمد تقی لسان الملک سپهر»: «مع القصه بعد از بازداشتن قائم مقام در بالاخانه دلگشا شاه غازی [دلاور] فرمودند؛ نخستین قلم و قرطاس [کاغذ] را از دست او بگیرند و اگر خواهد شرحی به من نگار کند نیز نگذارید که سِحری در قلم و جادویی در بنان [سر انگشت] و بیان اوست که اگر خط او را بینم، فریفته شوم و او را رها کنم. پس برحسب فرمان عوانانِ دژخیم [قاتلان] ادات نگارش او را گرفته از بالاخانه دلگشا فرود کردند و در بیغوله ای [گوشه ای] که حوضخانه خوانند، محبوس داشتند و بعد از شش روز... خپه [خفه] کردند و جسدش را در جوار بقعه شاهزاده عبدالعظیم رضی الله عنه به خاک سپردند».

ماجرای رشوه هایی که (قائم  مقام فراهانی) را خفه کرد!

محل آرامگاه «قائم مقام فراهانی» در حرم حضرت عبدالعظیم (ع)

منبع : خبرگزاری فارس