(طعم گیلاس) درمورد خودکشی نیست -  میراث کیارستمی از (گزارش) تا (بلیت ها)
سرویس فرهنگ و هنر - ویژه‌ برنامه یک روز با کیارستمی و نمایش و تحلیل سه فیلم طرح، گزارش و بلیت‌ها فرصتی برای گفت‌وگو درباره سینمای زنده‌یاد عباس کیارستمی در خانه هنرمندان ایران فراهم آورد.

به گزارش سرویس فرهنگ و هنر برخط نیوز به نقل از خبرآنلاین - ویژه برنامه «یک روز با کیارستمی» پنجشنبه ۹ تیرماه با نمایش مستند «طرح» درباره پشت صحنه فیلم «طعم گیلاس» و دو فیلم «گزارش» و «بلیت ها» برگزار شددر بخش نخست این برنامه پس از نمایش مستند «طرح»، صالح نجفی و محمد شیروانی به نقد و بررسی آن پرداختند.

«طعم گیلاس» درباره خودکشی نیست

صالح نجفی در ابتدای این نشست مطرح کرد: همه وقتی می خواهند خلاصه داستانی از «طعم گیلاس» ارائه بدهند می گویند این فیلمی درباره مردی است که دچار بحران میان سالی شده و می خواهد خودکشی کند، در این فیلم، مردی یک سری آدم پیدا و آن ها را سوار ماشین خود می کند تا آن ها کمک کنند که او خودکشی کند، اما معمولاً کسی برای خودکشی از دیگری کمک نمی گیرد، حتی این موضوع را اعلام هم نمی کند. به هر حال همه آدم ها گاهی امیدی برای زندگی پیدا نمی کنند. پس من خیلی محکم نمی توانم بگویم «طعم گیلاس» درباره خودکشی است.

این منتقد اظهار کرد: این فیلم درباره خودکشی نیست، بلکه درباره شخصیتی است که می خواهد کسی را پیدا کند تا به پاسخ این پرسش برسد که آیا می توان به این زندگی ادامه داد یا نه؟ در «طعم گیلاس» نحوه قصه گویی و زمان بندی متفاوت است، این فیلم درباره زمان مرده و صدا و تصویرهای مرده است. قبل از اینکه فیلم درباره مرگ و خودکشی باشد در واقع فیلمی درباره «زمان مرده» است.

محمد شیروانی هم در این نشست گفت: «طعم گیلاس» نشان می دهد که کیارستمی ظرافت و دقت زیادی دارد و انگار فیلم نامه خود را با دوربین می نویسد. آقای کیارستمی را تا قبل از فوتش در این مملکت قبول نداشتند و حتی می گفتند او فیلمسازی و فیلمنامه نویسی بلد نیست! این خیلی غم انگیز است که در کشوری زندگی می کنیم که این قدر آدم ها را نادیده می گیرند.

مسئله شنیدن یا نشنیدن؛ از «گزارش» تا «جدایی نادر از سیمین»

(طعم گیلاس) درمورد خودکشی نیست -  میراث کیارستمی از (گزارش) تا (بلیت ها)

در ادامه پس از نمایش فیلم «گزارش» محمد شیروانی به همراه نوید پورمحمدرضا و محسن آزرم به نقد این فیلم پرداختند.

پورمحمدرضا در ابتدا با اشاره به رئالیسم کیارستمی بیان کرد: هنر کیارستمی در همه سال های فیلمسازی اش، این بود که کلام آدم ها در فیلم های او آنقدر ارگانیک بود که به نظر می رسید او هیچ دخالتی در آن نداشته و در این فیلم ها گویی کلام خود زندگی است. «گزارش» از آن دسته فیلم هایی است که صدا به شکل همزمان در آن ضبط شده است که این کار باعث درست نشنیدن کلام می شود و به همین دلیل فیلم پر از تکرار است. چهل سال بعد هم «جدایی نادر از سیمین» متاثر از همین فیلم ساخته می شود و در آن فیلم هم درباره شنیدن یا نشنیدن یک موضوع بحث وجود دارد. اگر می خواهیم از رئالیسم کیارستمی صحبت کنیم باید توجه داشته باشیم که این یک رئالیسم خودآگاه است.

محسن آزرم هم در ادامه و در پاسخ به این سوال که کیارستمی در فیلمسازی تحت تاثیر چه فیلمسازی بوده است؟ مطرح کرد: کیارستمی هیچ وقت لو نداد که تحت تاثیر کسی بوده یا نه بخشی از هوشمندی او به این برمی گشت که خود را تحت تاثیر کسی معرفی نکند. «گزارش» در کارنامه کیارستمی در آن سال ها یک اتفاق ویژه است. او در «گزارش» به ما نمی گوید شخصیت اصلی فیلم کیست. او خوب بلد بود با نابازیگران کار کند و معتقد بود اگر تماشاگر نداند شخصیت اصلی فیلم کیست با کنجکاوی بیشتری همه شخصیت ها را دنبال می کند.

سپس پورمحمدرضا درباره اخلاق گرایی در آثار کیارستمی بیان کرد: در اغلب ملودرام های سنتی وضعیتی وجود دارد که ما به نقطه ای می رسیم که در آن کلمات و نمودهای کلامی، نابسنده و ناکافی هستند. در واقع کلمه نمی تواند جلوی سوءتفاهم را بگیرد، وقتی کلمه خودش کم می آورد ملودرام ها از موسیقی و ژست های باشکوه کمک می گیرند. «گزارش» اما اولی را تصدیق می کند و می گوید کلام چندان کارآمد نیست. اما علاوه بر این هیچ معجزه ای هم در کار نیست یعنی موسیقی و ژست های فاتحانه و… نمی توانند این زندگی را نجات بدهند. ملودرام مدرن برای اولین بار سعی کرد این کار را انجام بدهد اما «گزارش» یک جور ملودرام کلان شهری است و قواعد را کاملا رعایت می کند.

سپس آزرم هم درباره اتهام زن ستیزی که به کیارستمی نسبت داده می شود، گفت: در فیلمی مثل «گزارش» زن نقش مهمی دارد اما چه می شود در فیلم های بعدی کیارستمی شکل حضور زن تغییر می کند؟ در فیلم های روستایی کیارستمی زن اتفاقا هست و وجود دارد. وجود زن ها در فیلم های او کاملا به مسأله حجاب وابسته است، به هر حال در جامعه روستایی وضعیت متفاوت است و حتی نوع بستن روسری فرق دارد، با این حال او جواب همه این نبودن زن ها را بعدها با «شیرین» می دهد و زن ها در این فیلم دیده می شوند.

«بلیت ها» چگونه طراحی و ساخته شد؟

سپس نوبت به نمایش فیلم «بلیت ها» رسید.

پس از نمایش این فیلم بابک کریمی که به عنوان تهیه کننده و بازیگر در این فیلم حضور داشت به صورت اینترنتی روی خط آمد و بیان کرد: من هفت سال قبل از این تجربه در جشنواره کودکان با کیارستمی آشنا شدم و از آنجایی که ایشان روز به روز موفق تر می شد و مدام از طرف ایتالیا به این کشور دعوت می شد، توانستیم هم را ببینیم و با هم کار کنیم. ما هفت سال شانه به شانه در سمینارها، ورکشاپ ها و… کار کردیم تا به فیلم «بلیت ها» رسیدیم و همکاری در این فیلم به گونه ای امتحان نهایی من بود.

وی درباره ایده همکاری چند کارگردان در «بلیت ها» اظهار کرد: این موضوع خیلی قدم به قدم پیش آمد، ما کارگردان های دیگر را هم از قبل می شناختیم و بر سر اینکه بتوانیم یک همکاری سینمایی ایجاد کنیم، صحبت کردیم. گفت وگو با کیارستمی همانی بود که ثمره بیشتری داشت و قرار شد یک فیلم سه اپیزودی بسازیم ما با آقای دیوید لینچ هم تماس گرفتیم که او درگیر چند پروژه بود و همکاری با او پیش نیامد و رخ نداد. از آنجایی که کن لوچ وابسته به ملودرام است، من با حضور او موافق نبودم اما در نهایت کیارستمی به همراه کن لوچ و ارمانو اولمی این فیلم سه اپیزودی را کارگردانی کردند.

کریمی با بیان اینکه در ابتدا کیارستمی می خواست فیلمی درباره رنگ ها بسازد، گفت: بعد از چند جلسه که به راه حلی نمی رسیدیم قرار شد این فیلم جنبه مکانی مشترک داشته باشد خلاصه به فرمول ترن رسیدیم ولی یک سالی طول کشید به این فرمول برسیم. مراحل ساخت پروژه از روز اول تا نمایش سه سال طول کشید.

وی درباره بخشی از پشت صحنه فیلم «بلیت ها» که در آن کیارستمی در حال توضیح دادن موضوعی از طریق نقاشی است، توضیح داد: ما یک روز پلانی داشتیم که آن پلان سه کارگردان داشت و باید درباره آن به توافقی می رسیدیم. به همین دلیل کیارستمی سعی کرد با نقشه کشیدن روی کاغذ، به درک مشترکی برسند. این توضیح را باید بدهم که بالاخره سینما و تئاتر هنر تصویری هستند و آدم باید کلام را در ذهن خود تصویری کند، نقاشی کشیدن باعث می شود تصورات خودمان را مشترک کنیم و به همین دلیل کیارستمی خیلی از این روش استفاده می کرد.

بازیگر فیلم سینمایی «فروشنده» در بخش دیگری از صحبت های خود مطرح کرد: وقتی استارت پروژه زده شد با آقای کیارستمی به شهر تورین رفتیم، آنجا یک سمینار ۱۰ روزه برپا بود ما در آنجا پسر جوانی را دیدیم که بدون اطلاع از فراخوان این سمینار به یکباره به رم آمده بود، زمانی که عوامل شروع به ساخت «بلیت ها» کردند، یک جایی از فیلم کسی باید پیانو می زد اما کسی را نداشتیم، این پسر جوان چون پیانو می زد، با حالت قلدری گفت من بلدم و به زور به فیلم آمد کیارستمی اما از انرژی او خوشش آمد و گفت دوست دارم او قهرمان فیلم باشد. من هم به صورت اتفاقی در «بلیت ها» بازی کردم، دو سال بعد از این ماجرا وقتی در جشنواره ونیز بودم دوست مشترک من و آقای اصغر فرهادی آنجا بود، او به من گفت فرهادی «بلیت ها» را دیده، از بازی تو خوشش آمده و دوست دارد با تو همکاری کند. از آنجایی که نگاه آقای فرهادی به طبقه متوسط شهری را دوست داشتم اینچنین همکاری ما با هم شروع شد.

کریمی در پاسخ به این سوال که گفته می شود کیارستمی هیچ وقت فیلمنامه نداشت و آیا در «بلیت ها» هم چنین بود یا نه؟ اظهار کرد: در «بلیت ها» فیلمنامه این چنین رقم خورد که کیارستمی راه می رفت و انگار فیلم نامه به ذهنش می آمد، او آنچه را که به ذهنش می آمد به فارسی می گفت و من همزمان به ایتالیایی می نوشتم، به گونه ای که نسخه فارسی نداشتیم و اینگونه فیلمنامه شکل گرفت. پس ما فیلمنامه داشتیم ولی هیچ کس حتی بازیگران از فیلم نامه خبر نداشتند، ما سر هر پلانی توضیحاتی به بازیگران می دادیم اما کسی داستان کلی را نمی دانست. در واقع اپیزود به اپیزود به بازیگران خط داده می شد.

/ خانه هنرمندان ایران

منبع : خبرآنلاین