قربانیان (رکس) اول خفه شدند و بعد در آتش سوختند

قربانیان (رکس) اول خفه شدند و بعد در آتش سوختند

۲۸ مرداد ۱۴۰۱ - ۱۲:۰۶ زمان مطالعه : 7 دقیقه
سرویس فرهنگ و هنر - کارگردان مستند سینه‌ما رکس می گوید آبادانی‌ها بعد از آتش‌سوزی سینما رکس تا به امروز هنوز به مرحله بازیابی عاطفی نرسیده‌اند.

به گزارش سرویس فرهنگ و هنر برخط نیوز به نقل از خبرآنلاین - فیلم مستند «سینه ما رکس» به کارگردانی میترا مهتریان و صادق دهقانی همزمان با چهل و چهارمین سالروز آتش سوزی سینما رکس آبادان پنجشنبه ۲۷ مرداد در سالن استاد شهناز خانه هنرمندان ایران به نمایش درآمد.

پس از نمایش فیلم، سیدرضا صائمی و سحر عصرآزاد به نقد و بررسی آن پرداختند.

در ابتدای این نشست سیدرضا صائمی با اشاره به پررنگ شدن موضوع حادثه سینما رکس آبادان در دو سه سال اخیر با انتشار کتاب «سینما جهنم» نوشته کریم نیکونظر و پرداختن مستندهایی به این اثر بیان کرد: «من دوستان آبادانی زیادی دارم و آن ها عاشق سینما و فوتبال هستند. وقتی این اتفاق در این شهر می افتد، بسیار دردناک است. سینمایی که بعد از ۴۴ سال باید برای مردم آبادان یک نوستالوژی باشد حالا به تراژدی تبدیل شده است. این تبدیل احساس، حس اصلی من از تماشای مستند «سینه ما رکس» بود.»

مینا مهتریان نیز در ابتدای صحبت خود بیان کرد: «من از خانه هنرمندان ایران و انجمن منتقدان خانه سینما ممنونم که شرایطی برای نمایش فیلمم فراهم کردند. این حق آبادانی هاست که آتش سوزی سینما رکس دست کم در تقویم ایران روزی را به خود اختصاص دهد.»

او در پاسخ به این سوال صائمی درباره علت نگارش عنوان فیلمش به شکل «سینه ما رکس» توضیح داد: «این حادثه سه نسل قبل، بعد و نسل سومی را درگیر خود کرده است. آنقدر این حادثه سینه به سینه نقل شده است که به نظرم رسید شکل نگارش عنوان فیلم در تیتراژ باید بر خالی بودن جای سینما در سینه مردم آبادان تاکید داشته باشد. شاید در هر کشوری چنین اتفاقی می افتاد، محل سینما به موزه تبدیل می شد. سینه همه آبادانی ها جای خالی این «سینه ما» را احساس می کند.»

صائمی ادامه داد: «نوع روایت حادثه در فیلم از جز به کل و از سوی خانواده یکی از قربانیان حادثه پیش می رود که جالب است؛ از این جهت که سویه هایی از ماجرا را برای مخاطب تشریح می کند که شاید در هر حالت دیگری مغفول می ماند و عواطف و احساساتی را همزمان با حادثه گره می زند.»

مهتریان درباره انتخاب این خانواده محوری در مستندش بیان کرد: «من در سال ۵۶ خاطره ای شیرین از آبادان دارم. یادم است ما ۱۵ روز در منزل یکی از اقوام مهمان بودیم و هر شب به سینما می رفتیم و برادر من همان زمان علاقه مند به دختری آبادانی به نام گیتی شد. آن ها با هم نامه نگاری می کردند اما او بعدها هیچ وقت گیتی را پیدا نکرد و من مدام فکر می کردم نکند گیتی نیز از شهدای سینما رکس باشد. گذشت تا اینکه چند سال پیش که در آبادان بودم و با برادرم صحبت می کردم او ناگهان سراغ این ماجرا را گرفت و جرقه ای در ذهنم زده شد تا پژوهشی میدانی برای ساخت یک فیلم شروع کنم. با همه از نسل های مختلف صحبت کردم اما از داشتن منابع دستم خالی بود اگرچه بعد از ساخته شدن فیلم، کتاب «سینما جهنم» کریم نیکو نظر چاپ شد که به شدت تحلیل خوبی دارد. همچنین همان روزها تماشای دادگاهی از شبکه مستند به من کمک کرد و پیدا کردن برادر حسین تکبعلی زاده و نظایر آن همه حاصل پژوهش میدانی بود.»

او افزود: «حادثه سینما رکس حاشیه هایی دارد که اجازه نمی دهد همه با قوت درباره اش تحقیق کنند و جلو بروند. من هم در این مستند به دنبال سرمایه گذار نرفتم و در جریان پژوهش هایم به مستندی ساخته عباس امینی هم رسیدم که تعمدا نخواستم ببینم تا تحت تاثیر آن فیلم نسازم.»

اتفاق «سینمارکس» باید در تقویم ثبت شود

این فیلمساز عنوان کرد: «ساواک در حادثه سینما رکس آبادان دست برده است و گفته می شود همه افراد داخل سالن پیش از آتش گرفتن سینما بر اثر سمی وارد شده به سالن فوت شده اند و گفتن حقیقت فاجعه بر خانواده ها تاثیر می گذارد زیرا دست کم می فهمند عزیزانشان با رنج و درد جان نباخته اند. سه نفر که حتی تاکنون همدیگر را ندیده اند به این اشاره می کنند که همه مردم داخل سالن در حالتی که ابتدا سمی وارد سینما شده خفه شده اند و بعد در آتش سوزی سوخته اند و این چیزی است که تا حالا جایی گفته نشده در حالی که می تواند به بازماندگان شهدا آرامش بدهد.»

مهتریان ادامه داد: «در همه جای دنیا شهرهایی که مصیبت می بینند یک دوره «تاب آوری» عاطفی دارند که باید به مرحله «بازیابی عاطفی» و بهبود برسد اما آبادانی ها همچنان در آن وضعیت اول مانده اند.»

سحر عصر آزاد نیز در ادامه عنوان کرد: «سینه ما رکس» بر این مبنا جلو می رود که به شکل حداقلی کاراکترهای بازمانده را با سینما آشتی بدهد. بد نیست بگویم که پدرم، ارتشی بود و ما در همان سال های فاجعه سینما رکس در آبادان زندگی می کردیم. من کودک بودم و پدرم می گفت شهر بعد از این اتفاق بوی گوشت سوخته می داد و ما هنوز نمی توانیم مادرم را به راحتی به سینما ببریم و این تنها یکی از تاثیرات آن فاجعه بر مردم است و ترسی که برای مردم از سینما ایجاد کرده، انگار پایان ندارد.»

او افزود: «به این دلیل که امکان و شرایط رفتن مستقیم به دل ماجرا سینما رکس وجود ندارد، رویکرد فیلمسازان به آن تاکنون هوشمندانه بوده است. برداشت من این است هرچه از یک رویداد فاصله می گیریم، نگاه آسیب شناسانه و ارزشمند هنری فیلمساز به آن بیشتر می شود. کارگردان در مستند «سینه ما رکس» با اشراف و آگاهی به دستمایه ها دقیق و درست تبعات فاجعه را بر خانواده ها و بر مردم یک شهر جست وجو کرده است. هم سراغ خانواده متهم ردیف اول فاجعه می رود و هم سراغ خانواده بازمانده و در کنار آن تحلیل ها و خوانش های متفاوت مخاطبان از فیلم را منکر نمی شود. این موضوع، اهمیت فیلم را به عنوان یک سند تاریخی مطرح می کند و امیدوارم آیندگان بتوانند با اضافه شدن مستنداتی دیگر درک درست تری نسبت به این فاجعه داشته باشند.»

صائمی نیز توضیح داد: «رویکرد خانم مهتریان در این مستند به ماجرای آتش سوزی سینما عاطفی و درگیر کننده بوده است. یادم است همزمان با زلزله بم گفتگویی با خانم میترا فردوسی روانشناس داشتم که می گفت تا سال ها بعد از زلزله در ذهن خانواده ها همان لحظه های لرزش و حادثه تکرار خواهد شد و شاید این حس شبیه به ماجرای سینما رکس آبادان برای خانواده های آسیب دیده باشد.»

عصر آزاد خاطر نشان کرد: «در مستند «سینه ما رکس» با تعداد زیادی مصاحبه و راش، اطلاعات زیادی به مخاطب داده می شود و پرهیز از شکل معمول مصاحبه ای و نمایش مصداق هایی تصویری که از محتوای صحبت ها متفاوت بود نیز زاویه دید جالب و پر چالشی را برای کارگردان اثر ایجاد کرده است؛ زیرا بسیاری از لحظات فیلم ذهن مخاطب را فراتر از دیالوگ هایی که در جریان بود می برد.»

مهتریان در این باره گفت: «بسیاری از تصاویر فیلم را من حتی با موبایلم از آبادان گرفته بودم و نگاه زیبایی شناسانه ام در فیلم در دوران پژوهشم صورت گرفته است. همچنین موضوع سینما رکس خود یک زیست تجربه شده است که من را به این فرم از روایت رساند زیرا بسیاری از اندوه هایمان هیچ وقت گفته نمی شود و من بعد از این فیلم خودم دچار آسیب شدم و حتی در پاهایم مشکل حرکتی پیدا کردم. این فیلم می تواند مقدمه ای برای فیلم های بعدی درباره حادثه سینما رکس باشد، بارها من را تهدید کردند و هشدار دادند که سراغ این موضوع نروم اما همین که حالا این فیلم را روی پرده دیدیم به نظرم اتفاق بزرگی برای من و قربانیان و خانواده های آن ها است. خانواده رادمهر ۱۰ نفر از عزیزانشان را در این اتفاق از دست دادند و این بسیار دردناک است. بخش تلخش این است که می گفتند تا سال ها در خانه آقای رادمهر نه بسته شد و نه باز و همیشه نیمه باز بود. خانواده سازش هم اصلاً دلشان نمی خواست درباره فاجعه حرف بزنند، خانواده مسلمی را هم که در فیلم صحبت می کنند، وقتی پیدا کردم، فقط با صدای بلند اشک ریختند و من هم بیرون آمدم و نتوانستم تحمل کنم. در این موقعیت حضور آقای دهقانی در کارگردانی بسیار به من کمک کرد.»

این کارگردان ادامه داد: «خانواده مسلمی تنها خانواده ای بودند که به این دلیل که برادرشان نظامی بود و در دستگیری تکبعلی زاده نقش داشتند می توانستند جلسات بیشتری از دادگاه سینما رکس حضور یابند و این یک امتیاز برای فیلم بود.»

او درباره نقش بابک خرمدین مستندساز فقید در این پروژه نیز بیان کرد: «بابک خرمدین مشاور آقای دهقان بودند و بخش هایی از فیلم را دیدند. ما در این کار با تیم ساده ای کار کردیم اما با جان و دل پای کار بودیم. در گفتگوی حسین مسلمی و آقای زارعی دیالوگ های فوق العادای بود که چون طولانی می شد مجبور شدم بخشی از آن را حذف کنم.»

منبع : خبرآنلاین

اخبار گوناگون در برخط