سینمای مستند در ایران شوخی گرفته می شود

سینمای مستند در ایران شوخی گرفته می شود

۰۶ آذر ۱۴۰۱ - ۱۳:۲۳ زمان مطالعه : 7 دقیقه
سرویس فرهنگ و هنر - یاسر طالبی کارگردان و تهیه‌کننده درباره اوضاع سینمای مستند و مشکلات و راهکار برون رفت از آن‌ها گفت.

به گزارش سرویس فرهنگ و هنر برخط نیوز به نقل از خبرآنلاین - سارا نصراللهی: یاسر طالبی کارگردان و تهیه کننده که پیشتر با مستندهایش در جشنواره های بین المللی حضور داشته و به تازگی به عنوان داور سومین جشنواره بین المللی فیلم کوتاه تفلیس «دیوژن ۲۰۲۲» انتخاب شده بود، در گفتگو با خبرآنلاین درباره تجربه حضور در جشنواره های بین المللی گفت: این چهارمین فستیوالی است که به عنوان داور حضور دارم و با تجربه هایی که در این سال ها به دست آورده ام برای من ثابت شده است که برگزاری جشنواره های فیلم مستند در کشور ما صرفا یک ویترین است.

وی ادامه داد: در جشنواره های خارجی که به عنوان داور حضور داشته ام، چیزی که بسیار توجه مرا به خودش جلب کرده، حضور گسترده فیلمسازان ایرانی بوده است؛ بی شمار فیلم از ایران! این میزان تولید و ارسال به فستیوال های خارجی با چه رویکرد و هدفی است؟ ما دارای زیرساخت درستی برای سینمای مستند نیستیم؛ اگر گاهی تک ستاره هایی می آیند و یا تک فیلم هایی در سینمای دنیا می درخشند دلیل بر این نیست که ما زیرساخت درستی در سینمای مستند داریم. وقتی در داخل هیچ سیستم و برنامه مدون و مشخصی برای حوزه سینمای کوتاه و مستند نداریم، فیلمساز تلاش می کند با ارسال فیلم خود به فستیوال های خارجی دیده شود.

طالبی افزود: در این بین برخی از شرکت های پخش کننده فیلم کوتاه برای درآمدزایی بیشتراز فیلمسازان پول می گیرند تا فیلمشان را در جشنواره ها شرکت دهند. فیلم های تولیدی کارگاه ها، کلاس ها و مدارس سینمایی هم با این رویکرد با صرف هزینه در جشنواره ها شرکت داده می شوند، اما آیا این فیلم شرایط حرفه ای را دارد؟

این مستندساز با اشاره به این مطلب که در ایران تعریف درستی از کارکرد و مخاطب سینمای مستند نداریم، توضیح داد: چیزی که بسیار مهم است این است که ببینیم چه تعریفی از کارکرد و جریان سازی سینمای مستند داریم؟ وقتی به این پرسش رجوع و با خود فکر می کنید، به وضوح متوجه می شوید که هیچ تعریف درستی نداریم. مضاف بر این مورد متاسفانه مکانیزم و برنامه متقنی نیز برای به ثمر رساندن یک اثر یا مجموعه ای از آثار وجود ندارد. درحقیقت نوع نگاه سیاست گذاران این حوزه و سلیقه ای برخورد کردن باعث می شود تا سینمای مستند آنطور که شایسته است، دیده نشود.

وی افزود: حتما با این مقوله نیز برخورد کرده اید که عده ای از مسئولان فیلم مستند را صرفا با گزارش عملکرد فلان دستگاه دولتی و یا سینمای حیات وحش می شناسند و در حرفه ای ترین شکل نگاه مسئولانه در داخل به دنبال مستندهایی فارغ از موضوعات مهم اجتماعی، بحران های زیست محیطی و ... هستیم. چقدر به کودکانی که فردای کشورها را می‏سازند بها می‏دهیم؟ ما می‏توانیم از طریق فیلم‏های مستند آموزش بدهیم که برای زندگی مسالمت آمیز راه‏های دیگری هم وجود دارد. در هلند و دیگر کشورهای دنیا پیوسته در مدارس در زمینه‏ ها و موضوعات مختلف به کودکان فیلم مستند نشان می‏دهند.

طالبی ادامه داد: به جای همسو کردن نگاه ها باید از بستر مستند برای پرداختن به مسایلی روزآمد و مخاطب محور استفاده کنیم. این صحبت من به این معنی نیست که درحال حاضر چنین نگاهی در برخی مستندها وجود ندارد بلکه مواردی هم که وجود دارد برآمده از نگاه و تلاش خود فیلمساز و یا سازمان های مردم نهاد است اما واقعا سینمای مستند از دستمزد عوامل گرفته تا مسایل و موارد دیگر خیلی نابسامان و غیرواقعی است. در جشنواره ایدفا سال ۲۰۱۸ با یک تهیه کننده هلندی درحال صحبت بودم که بحث به جایی رسید و در قالب سوالی از من پرسید در کشور شما یک فیلمبردار مستند چقدر دریافت می کند؟ من هم با اغراق بسیار گفتم ۲۰۰ دلار. درصورتی که اختلافی فاحش با واقعیت داشت. تهیه کننده هلندی با ابراز تعجب گفت که در اروپا روزی ۷۵۰ دلار پرداخت می کنیم. این اختلاف ها فاصله های ما با سینمای دنیا را رقم می زند.

وی با اشاره به تفاوت بودجه مستندسازی در ایران و خارج از کشور مطرح کرد: بودجه مستندسازی در خارج از کشور و کشورهای اروپایی ۳۰۰ هزار تا ۳ میلیون دلار است درحالی که در ایران در بهترین حالت بین ۱۰۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان است که این دو اصلا قابل مقایسه نیستند. به عنوان مثال برای پرداختن به یک وجه دیگر این قضیه باید بگویم که برای فیلم آخرم یعنی «سرنوشت» شبکه تلویزیونی الجزیره برای نشان دادن تنها ۳ بار در طول یکسال ۱۵ هزار یورو پرداخت می کند؛ آن هم فقط برای کشورهای عرب زبان خاورمیانه. حالا با دوندگی بسیار برای فروش در داخل کشور، که تنها صداوسیما است، در بهترین حالت شاید حدود ۵۰ میلیون به شما پرداخت کنند و رایت مادام العمر آن را هم در اختیار می گیرند. متاسفانه محلی برای عرضه مستندهای ساخته شده در نظر گرفته نشده است و فیلم ها ساخته می شوند که اثری ساخته شود.

این مستندساز با اشاره به نداشتن برنامه مدون برای فعالان سینمای مستند توضیح داد: مشکل اساسی دیگری که وجود دارد این است که هیچ برنامه درست و دقیقی برای فارغ التحصیلان سینما و فعالان این حوزه وجود ندارد. شرایط به گونه ای رقم می خورد که یک فیلمساز باید مشغول یک شغل دیگری شود و فیلمسازی شغل اصلی او به حساب نمی آید. یکی از اثرات این اتفاق این است که با وجود دغدغه های مالی نمی توان با تمرکز روی فیلمسازی تمرکز کرد. سینمای مستند هم مانند سینمای داستانی نیازمند سرمایه گذار و پول برای ساختن است؛ هر فیلمی براساس قواعد، قصه، رویکرد، زمان فیلمبرداری و زمان پژوهش خود برآوردی دارد و اگر به قاعده جهانی نگاه کنیم آیا مستندساز با این شرایط باید نگران معاش باشد؟

طالبی درباره نتیجه گرفتن از جشنواره ها نیز بیان کرد: جشنواره «سینماحقیقت» را به عنوان بزرگترین جشنواره مستند ایران در کنار ایدفا یا جشنواره های این چنینی بگذارید و حالا مقایسه کنید. چه میزان دادوستد مالی در جشنواره «سینماحقیقت» وجود دارد و چه تعداد خریدار از کمپانی ها و تلویزیون های معتبر دنیا برای خرید فیلم ها می آیند؟ در ایدفا تنها از شبکه آرته هفده خریدار حضور دارند تا رایت فیلم ها را از مستندسازان خریداری کنند. در کنار آنها شبکه های ان اچ کی ژاپن، رایی ایتالیا، الجزیره قطر و... هم نماینده خرید دارند. کلا اتفاقات جشنواره های داخلی ما نه حرفه ای است و نه درآمدزا، بلکه رنگین کمانی هستند تنها برای دورهمی و تشویق عده ای و فیلم دیدن. باید به راهکاری برسیم تا سینمای مستند و آثار تولید شده بیشتر و بهتر دیده شوند و پخش آنها منحصر و محدود به جشنواره «سینما حقیقت» و جشنواره‎ های خارجی نشود. برای این که بتوانیم به یک سینمای مستند قوی برسیم باید یک جشنواره قوی در سطح منطقه و قاره برگزار کنیم.

این مستندساز بیان کرد: این یک حقیقت است که فیلم مستند پیشروتر از فیلم داستانی است. مردم راجع به فرهنگ‏های دیگر خیلی کم می‏دانند و سینمای مستند درصدد است که از نزدیک و از درون فرهنگ‏های مختلف را معرفی کند و آموزش دهد. شناخت بهتر و عمیق‏تر یک فرهنگ کمک می‏کند که ما بیگانه با آن فرهنگ، آن را درک کنیم و در کنار آن‏ها مسالمت‏آمیز زندگی کنیم. سینمای مستند ابزار آگاهی بخشی و دادن فهم و درک و اطلاعات به مردم جهان است.

یاسر طالبی در پایان گفت: ما فیلمسازانی داریم که تلاش بسیار کرده اند و کار خود را نیز به خوبی بلدند. فیلم خوب می سازند و در جشنواره های خوب دنیا هم شرکت می کنند اما در داخل کشور آن طور که شایسته است، حمایت نمی شوند. برای ساخت فیلم آخرم یعنی مستند «سرنوشت» با تلاش خودم و تهیه کننده توانستیم شرکت هایی از فرانسه، نروژ، ژاپن و آلمان را به عنون همکار تولید دعوت کنیم.
اما این اتفاق مگر برای همه مستندسازان می افتد؟ و چرا نباید حمایت و هدایت درستی اتفاق بیفتد تا تمام مستندسازان مستعد و کاربلد بتوانند بدون دغدغه و با خیال راحت فیلم های خوبشان را بسازند؟ بازارهدف سینمای مستند کجاست؟ مخاطب هدف کیست؟ فکر کردن به این سوالات، نشان دهنده این گزاره است که سینمای مستند در ایران شوخی گرفته می شود. در صورتی که باید به واقع به جایگاه مستند در پژوهش، دانشگاه ها، جامعه، مدیریت کلان و... بپردازیم و بتوانیم این مساله را درست و اصولی هم پیش ببریم. این درد را به کجا باید برد که هنوز وقتی از مسئولی درباره مستند می پرسی؛ می گوید همان فیلم هایی که پلنگ و آهو نشان می دهد!

منبع : خبرآنلاین

اخبار گوناگون در برخط