(مفتون امینی) با لغت نامه ترکی شعر نگفته است

(مفتون امینی) با لغت نامه ترکی شعر نگفته است

۱۷ آذر ۱۴۰۱ - ۲۳:۴۰ زمان مطالعه : 10 دقیقه
سرویس فرهنگ و هنر - در مراسم یادبود مفتون امینی عنوان شد: برخلاف این‌که می‌گویند شعر ترکی مفتون قوی‌ای است، شعرهای مفتون، شعرهای جاری و ماندگار است، زیرا با لغت‌نامه شعر نگفته است.

به گزارش سرویس فرهنگ و هنر برخط نیوز به نقل از خبرآنلاین - مراسم یادبود مفتون امینی، امروز (پنجشنبه، هفدهم آذرماه) در موسسه خیریه رعد، با حضور محمدرضا شفیعی کدکنی، محمد شمس لنگرودی، ضیاء موحد، کامیار عابدی، فرهاد عابدینی، ابوالقاسم ایرانی، اسدالله امرایی، حسن صفدری، علی اصغر شعر دوست، مهدی مظفری ساوجی، علیرضا بهنام، عبدالرحمن فرقانی، محمود سهیلی، سعید موغانلی و اعضای انجمن های ادبی آذربایجانی ساحر، صابر و سایت ادبی ایشیق برگزار شد.

اسدالله امرایی که اجرای برنامه را برعهده داشت، با بیان این که مفتون را از دوره نوجوانی و شعرخوانی «شب های گوته» می شناسد، گفت: این آشنایی و دوستی تا زمان درگذشت او ادامه داشت. البته باید این نکته را در نظر بگیریم که شاعر و نویسنده هیچ گاه نمی میرد؛ تا زمانی که آثارش خوانده می شود و بر سر زبان هاست، زنده است.

مهدی مظفری ساوجی نیز در سخنانی کوتاه به خلق و خوی خاص مفتون امینی و انزوای خودخواسته اش اشاره کرد و درباره مراحل نوشتن یکی از کتاب هایش «گفت وگو با مفتون امینی» سخن گفت.

او سپس بخش هایی از فایل صوتی گفت وگو با مفتون را برای حاضران پخش کرد.

ضیاء موحد: مفتون ارتباط خاصی با کلمه داشت

ضیاء موحد، شاعر و منطق دان نیز در سخنانی با اشاره به نحوه آشنایی اش با مفتون، اظهار کرد: مفتون ارتباط خاصی با کلمه داشت، کلمه برایش شیء بود، آن را لمس می کرد، آن را بو می کرد.

او سپس گفت: مفتون دقت هایی در شعر داشت که آدم تعجب می کرد؛ یک بار نکاتی را درباره شعر احمد شاملو گفت که واقعا عجیب بود. به او گفتم این ها را به شاملو هم گفته ای؟ گفت: به شاملو گفتم و او هم گفت: «این ها را به من نگو زیرا نمی توانم شعر بگویم، بگذار به صرافت طبع کارم را بکنم.»

ضیاء موحد سپس با خوانش شعر «کارسینوما»ی مفتون گفت: در این شعر می توانید نوع برخورد مفتون با زبان را ببینید، شعرهایش را بخوانید و لذت ببرید.

کتاب های مفتون دوره کامل شعر ایران است

در ادامه مراسم، محمد شمس لنگرودی با بیان این که کتاب های مفتون دوره کامل شعر ایران است، گفت: او از غزل شروع کرد و به شعر سپید رسید. او گونه های مختلف شعر را تجربه کرد. جوان گرایی در شعر از ویژگی های جذاب شعر مفتون امینی بود. او تعصبی نداشت و طنز او جالب بود و رندی خاصی داشت که برایم جذاب بود.

او با بیان این که مفتون از شاعران نیمایی مطرح بود، شعرهای نیمایی «توسن» و «کوه سهند» مفتون امینی را خواند.

به گفته شمس لنگرودی، در سال هایی که شعر نیمایی در اوج بود، این شعرها، از شعرهای معروف آن زمان بود. باید قدردان مفتون باشیم.

کامیار عابدی، منقد ادبی در ادامه مراسم اظهار کرد: مفتون انرژی خود را در چند بخش تقسیم کرده بود؛ یکی درس حقوق، مطالعه ادبیات ایران و جهان، زبان آموزی ( به آموختن زبان های دیگر علاقه داشت) و بازی شطرنج. او در دوره جوانی شطرنج باز قهاری بود. از میان این ها فقط قسمت زبان آموزی کمتر می شود، بازی شطرنج را حذف می کند و به تدریج به سمت ادبیات و حقوق می رود، شغل خود را در زمینه حقوق انتخاب و ذوق شعری خود را در گذر سالیان پالوده تر و پیراسته تر می کند.

او با بیان این که مفتون یک گرایش دوگانه میانه سنت و نوآوری داشته است، ادامه داد: مفتون از سال 1333 و رفتن شهریار به تبریز با او آشنایی و دوستی پیدا می کند، شهریار نیمه سنتی مفتون را پوشش می دهد. اما در همین سال ها، در سفرهایش به تهران با شاعران نیمایی و نوسنت گرایان اعتدالی مانند مشیری و اخوان و شاملو آشنایی پیدا می کند و به دیدار نیما هم می رود. در این دوره مفتون با دو گروه دوستی دارد که نشانگر تمایل ادبی و تمایل خردمندانه ای است که در وجودش هست. مفتون یک بخش آرمان گرا دارد که از طریق دوستی با افرادی چون غلامحسین ساعدی، صمد بهرنگی و جلال آل احمد به مسیر آرمانگرایی می افتد و با برخی دانشوارانه آن دوره منوچهر مرتضوی ارتباط پیدا می کند. به تدریج کفه نوگرایی امینی قوی تر شده و به یک شاعر نیمایی سرشناس و متمایز در آن دوره تبدیل می شود.

عابدی خاطرنشان کرد: مفتون نسبت به هم نسلان خود قدری دیرتر به شعر نیمایی رسید اما زمانی که رسید به سرعت جای خود را تثبیت کرد. مفتون با صبر و حوصله و خردمندی خاصی دوره آرمانگرایی که معمولا از آن به عنوان دوره ایدئولوژی زدگی یعنی آمیخته شدن شعر با سیاست یاد می شود و دهه ۷۰ که دوره ایدئولوژی گریزی و آمیختن شعر با معنازدایی است، از سرگذرانده و در همین دوره است که از اقلیم شعر نیمایی به طرف شعر سپید کوچ می کند.

فصل مشترک مفتون با بیژن جلالی

او با اشاره به حضور طنز در شعرهای مفتون، گفت: یک جور نگاه فلسفی و تأملات روزانه در شعر او وجود دارد که در این قسمت فصل مشترکی با بیژن جلالی پیدا می کند. تأملاتش، شعر او را به نوعی به فلسفه اندیشی در معنای حکمت نزدیک می کند، همچنان که دکتر براهنی فقید از مفتون به عنوان «حکمت سینه»(حکمتی که بر اساس زندگی ایجاد می شد) یاد می کند.

عابدی خاطرنشان کرد: مفتون شاعر توصیف بود اما همیشه از توصیف استفاده نمی کرد. گه گاه از ایجاز هم استفاده می کرد. در شعرهای سپیدش این حالت، یعنی رفت و آمد میان توصیف و ایجاز آشکار است اما در شعرهای قدیم ترین علاوه بر توصیف، استفاده از تمثیل در شعر مفتون خیلی نمود دارد. به نظر می رسید مفتون علاقه داشت حکایتی را که در ذهن خود دارد، بپروراند و آن حکایت را برجسته کند و پیام خود را برساند.

موقعیت شعری مفتون شبیه حافظ بود

او تصریح کرد: یکی دیگر از ویژگی های مفتون امینی این بود که از نظر موقعیت شعری بیشتر به حافظ نزدیک بود تا مولانا؛ شعر مولانا حالت انفجاری دارد و از نظر شعرگویی بسیاری از شاعران نمی توانند، چنین وضعیتی را تحمل کنند. حافظ شاعری است که با خردمندی ذوق خود را هدایت می کند. این که مفتون امینی در دهه ۸۰ وسواس خود را کنار گذاشته و یادداشت های خود را راجع به حافظ منتشر می کند، به نظر حاصل روح و زبان و ذهن و ساختار حافظانه مفتون بوده که به آن اعتقاد داشته است.

این منتقد ادبی با بیان این که مفتون انواع شعر را تجربه کرده است، گفت: بسیاری از شاعران چنینی موقعیت هایی را نمی توانند تحمل کنند زیرا پرداختن به انواع شعر موجب تشتت و تناقض شدید در روح و ذهن و زبان شاعران شده و تداخل ژانرها ایجاد می شود. مفتون امینی به هیچ وجه به تناقض و تشتت نمی رسید و مرزهای میان این ژانر و سبک ها را بسیار خوب و با دقت رعایت می کرد.

عابدی خاطرنشان کرد: یکی از ویژگی های مفتون این بود که توان بحث فنی در حوزه شعر معاصر، مخصوصا سپید، را داشت. یعنی ظرافت های داشت که از نظر ساختار شعری بحث کند و استدلال هایی بیاورد.

او در پایان گفت: مفتون امینی یکی از شاعران توانمند و سرشناس نوگرای ما بود که عمر با برکت داشت و انصافا خیلی خوب کار کرد. او به کلام وفادار بود و کلام خود را برتر از هر چیزی می دانست. شاعر باید احترام کلام را نگه دارد و مفتون امینی نسبت به کلام حالت تقدس داشت و یک بار نشان داد شعرهایش را با چند رنگ مختلف می نوشت.

آیتی در ادب آداب

بهاء الدین خرمشاهی که امکان حضور در مراسم را نداشت، پیامی ارسال کرد که مهدی مظفری ساوجی این پیام را به این شرح خواند: «در ادب آداب آیتی بود. حضرت مفتون استادی بزرگ در فروتنی و جلوه نفروشی و انسان دوستی و ایران دوستی بود. در خود مطرح نکردن و حتی شعر نخواندن همتای پاکیزه زیست دیگری به نام بیژن جلالی داشت.

سابقه ارادت من به ایشان و شعرشان، حدود شصت سال و سابقه دوستی مان بیش از ۴۰ سال بود و هست. او از اندک شمار همزیستان روحی من بود. امروزه فقط کم حرفی و خود مطرح نکردن و خلوت گزیده ای بی نیاز از تماشا بودن، برابر است با حکیم بودن.

دایره المعارف تشیع که در درازنای ۴۰ سال و در شانزده جلد به پایان رسید، روزهای دوشنبه دیدار آزاد داشت که به طنز آن را یوم العلما می نامیدیم. مفتون امینی از پاهای ثابت این دیدار های راحت و روان وبی تکلف بود و به گمانم مفتون که حدود ۱۰ سال اغلب پیوسته و گاه گسسته ماه مهرافزای آن جمع جور بود، حتی یک بار هم شعر نخواند. بنده از روی علاقه به شعر، به ویژه شعر پاکیزه و بس طول و تفصیل او و چه میزبان بودن با مهر و ارادت و احترام از ایشان دعوت می کردم شعر یا شعرهای بخواند که لبخند مودبانه ای می زد و می گفت: «خیلی ممنون شاید انشاالله در آینده.» سپس پنهان از جمع نفس راحتی می کشید مخصوصا که آینده را هیچ کس ندیده است و اصلا آینده وجود ندارد و وقتی رخ می نماید که به حال تبدیل شده باشد. من هم به احترام رسم و عادت ایشان شعری نمی خواندم.

همیشه بهار بود و حالش همواره یکدست بود. هیجان، پرحرفی و خرافی و فراز و نشیب نداشت. در ادب آداب آیتی بود. تحمیل و تکلف به کمترین اندازه در وجودش راه نداشت و قول طنز آمیز یکی از دوستان در این دوستی چهل ساله آمد و رفت تلفنی داشتیم و علاقه من به حضرتش اجاره نمی داد که فاصله تلفن هایم بیش از سی چهل روز شود. من بیشتر تلفن می زدم تا ایشان، این را جزو ادب و شرمش می گذاشتم. بحثی به راه نمی انداخت اما در بحث به راه افتاده شرکت می کرد. در خاطره گویی افراط نمی کرد. بلکه از حد وسط هم کمتر می پرداخت. »

او در ادامه شعری را که خرمشاهی برای مفتون گفته و مفتون هم در پاسخ به او شعری گفته بود برای حاضران خواند.

حسین ریاضی، مدیر مسئول مجله آذری هم درباره شعرهای آذری مفتون صحبت کرد.

آرای حقوقی مفتون با زبان فارسی

او با اشاره با آشنایی اش با مفتون امینی از طریق پدرش حسن ریاضی، سردبیر فقید مجله آذری و بزرگداشت و رونمایی ای که مجله آذری برای دفتر «آجی چای» مفتون گرفته بود، گفت: آذربایجان از فرزند خلف خود در قدر و توان خود، قدردانی کرد.

ریاضی خاطرنشان کرد: مفتون یکی از قضات خوشنام ایران بود. در شهرهای تهران، تبریز و مراغه به شغل قضاوت پرداخت. به خاطر تحصیلاتم آرای ایشان را مطالعه کرده ام. متن های حقوقی معمولا متن های عربی و خشک است اما مفتون متن ها به زیبایی نوشته بود و تا جایی ممکن از کلمات فارسی استفاده کرده بود. زمانی که متن ها را می خواندید، انگار شعر و داستان می خوانید. یاد فرزند خلف آذربایجان و ایران گرامی باد.

شعرهای ترکی مفتون ضعیف نبود

مرتضی مجدفر هم در سخنانی به آشنایی اش با شعر مفتون پرداخت و گفت: آقای ساوجی گفتند، مفتون آدم منزوی ای بود اما معتقدم مفتون قلق داشت و اگر قلقش را می شناختید متوجه می شدید که مفتون آدم منزوی ای نبود.

او سپس به دیدارهایی با مفتون در مجله آذری اشاره کرد و گفت: او گاه ۶ ساعت و با حوصله تمام، همه شعرهایی را که به مجله می آمد می خواند، البته با این شرط به دفتر می آمد که من نمی آیم من را بیاورید و برگردانید. مفتون اهل شکلات و شیرینی بود و همسرش به خاطر بیماری قندش، مانع او می شد. در ایام نمایشگاه که به غرفه می آمد، یواشکی می گفت «بونون باشین قاطین، بیرایکی دنه شیرینی ییم» ( او را مشغولش کنید، من یکی دوتا شیرینی بخورم). اهل شوخی بود.

مجدفر در بخش دیگری از سخنان خود خاطرنشان کرد: برخلاف این که برخی که معتقدند شعرهای ترکی مفتون، شعرهای قوی ای نیست، معتقدم شعرهای مفتون شعرهای جاری و ماندگاری است، زیرا او با لغت نامه شعر نمی گوید، این که بخواهددو لغت ترکی استانبولی و ترکی جمهوری آذربایجان بیاورد بلکه از زبان ساری و جاری مردمان تبریز و ارومیه و زنجان را بهره می گرفت. در حیات شاعر، شعرش به ضرب المثل تبدیل شود، مهم است. باید در بزرگداشت شعر فارسی و ترکی مفتون تلاش کنیم.

این خبر توسط سایت خبرآنلاین منتشر شده و برخط نیوز صرفا آن را به اشتراک گذاشته است.

منبع : خبرآنلاین

اخبار گوناگون در برخط