چه افرادی از ارث محروم می شوند؟

چه افرادی از ارث محروم می شوند؟

۲۵ دی ۱۳۹۹ - ۰۲:۲۹ زمان مطالعه : 6 دقیقه
سرویس مجله - به طور معمول پس از فوت هر شخص اموال او با نام میراث بین ورثه تقسیم می‌شوند که نحوه تقسیم آن قوانین خاص خود را دارد. طبق قانون بعض از وراث به دلایلی از ارث محروم می‌شوند. با شرح قانونی این دلایل همراه ما باشید.

چه افرادی از ارث محروم می شوند؟

فراروـ زمانی که شخصی فوت می کند، اموال او میان ورثه تقسیم می شود؛ بنابراین یکی از مهم ترین مسائل بعد از فوت فرد نحوه تقسیم ارث است که مطابق احکام فقهی و قانون مدنی مشخص شده است. در همین راستا قانون مدنی مواردی را با عنوان موانع ارث نام برده است که محرومیت از ارث را به دنبال دارد. مقصود از موانع تحقق ارث اموری است که وجود هریک از آن ها به رغم وجود شرایط وراثت مانع از تحقق ارث می شود. برای اینکه بتوان وارثی را به این علت از ارث محروم کرد، باید وجود یکی از این عوامل به اثبات برسد. در ادامه این مطلب با ما همراه باشید تا به بررسی موانع ارث بپردازیم.

 

موانع ارث به موجب قانون مدنی به شرح ذیل هستند

۱- قتل مورث (فردی که فوت او باعث ارث بری می شود): به موجب ماده ۸۸۰ قانون مدنی قتل از موانع ارث است؛ بنابراین کسی که مورث خود را عمداً بکشد، از ارث او محروم می شود. اعم از این که خود وارث به تنهایی این کار را کرده باشد یا با شرکت دیگری. لازم به ذکر است که اگر قتل غیر عمدی باشد، قاتل تنها از دیه محروم می شود.

 

این حکم قانون گذار از دو جهت دارای اهمیت است. نخست اینکه محرومیت از ارث به عنوان نوعی تنبیه و مجازات برای قاتل در نظر گرفته شده است. دیگر آنکه منع از ارث نوعی اقدام پیش گیرانه از جرم قتل است؛ چراکه انگیزه ارتکاب قتل را در فرضی که وارث به طمع دست یابی به ثروت مورّث به آن دست می زند، از بین می برد.

 

توجه به این نکته ضروری است که اگر قتل عمدی مورث به حکم قانون بوده باشد (برای مثال قصاص) یا برای دفاع باشد، قاتل از ارث محروم نمی شود و حکم ماده مذکور جاری نخواهد شد. فرض کنید زنی همسر خود را به قتل می رساند. حال فرزندان مشترک آن دو درخواست قصاص مادر را دارند. در این حالت بعد از قصاص مادر اموال وی بین وراثان که فرزندان هم جزء آن ها هستند، تقسیم می شود.

 

منظور از دفاع هم که در این بخش به آن اشاره شده، دفاع مشروع است؛ یعنی اگر کسی در جریان دفاع مشروع مورث خود را به قتل برساند، از ارث وی محروم نمی شود. ممکن است این سوال برایتان پیش بیاید که منظور از دفاع مشروع چیست؟ برای پاسخ به این پرسش باید به قانون مجازات اسلامی مراجعه کنیم. در قانون مجازات اسلامی گفته شده است اگر فردی برای دفاع از خود مرتکب جرمی نسبت به دیگری شود و به نوعی دفاع مشروع انجام داده باشد، اقدامات او فاقد کیفر قانونی است؛ بنابراین دفاع مشروع نهادی است که از علل موجهه جرم به شمار می رود.

 

علل موجهه جرم به شرایطی گفته می شود که در صورت وجود آن ها رفتاری که در حالت عادی جرم محسوب می شود، دیگر جرم نخواهد بود. درنتیجه مجازاتی هم درپی نخواهد داشت. اگر قانون گذار رفتاری را جرم انگاری کرده باشد و شخصی این رفتار را در حالت دفاع مشروع انجام دهد؛ چون دفاع مشروع از علل موجهه جرم است، باعث می شود که این رفتار از حالت جرم بودن خارج شود و دیگر نتوان آن را جرم دانست و شخص را مجازات کرد. به عنوان مثال پدر و فرزندی در جریان یک نزاع خانوادگی با هم درگیر می شوند. فرزند در دفاع از خود پدر را به قتل می رساند. در دادگاه ثابت می شود که قتل پدر در جریان دفاع مشروع اتفاق افتاده است؛ بنابراین در این حالت فرزند از ارث محروم نمی شود.

 

۲- کفر: کافر از مسلمان ارث نمی برد؛ امّا مسلمان از کافر ارث می برد. به موجب ماده ٨٨١ مکرر قانون مدنی اگر متوفی مسلمان باشد، هریک از ورثه که کافر باشند، از او ارث نمی برند. اگر متوفی کافر باشد، در صورتی که در جمع ورثه او فرد مسلمانی موجود باشد، آن کس که مسلمان است، ارث می برد و مانع ارث بردن سایر ورّاث که کافر هستند، می شود.

 

۳- لعان: لعان در لغت به معنی ناسزا گفتن و نفرین کردن یکدیگر است و در اصطلاح مراسمی است که در آن زن و شوهر با رعایت تشریفاتی خاص یکدیگر را لعنت می کنند. به این شکل که شوهر با سوگند هایی ویژه به زن خود نسبت زنا می دهد و همسرش نیز با سوگند هایی مشابه اتهام شوهر را رد می کند؛ بنابراین لعان هنگامی تحقق می یابد که شوهر به زن نسبت زنا دهد یا فرزندی را که زن به دنیا آورده است، از خود نفی کند. زن و شوهر بعد از لعان دیگر از هم ارث نمی برند. به علاوه اینکه رابطه توارث میان فرزند با پدر نیز قطع می شود. به عبارت دیگر نه پدر از فرزندی که او را انکار کرده است، ارث می برد و نه فرزند از پدر ارث خواهد برد.

 

در این شرایط چنین فرزندی تنها از مادر و خویشاوندان مادری خود ارث می برد و متقابلاً خویشاوندان مادری نیز از او ارث خواهند برد. درصورتی که پس از انجام لعان پدر رجوع کند و گفته خود را تکذیب کند، به موجب ماده ۸۸۳ قانون مدنی فرزند از او ارث می برد؛ اما فرزند از خویشان پدری و پدر و خویشان پدری از فرزند مزبور ارث نمی برند.

 

۴- طفل متولد از زنا: به موجب ماده ٨٨٤ قانون مدنی طفل متولد از زنا از پدر و مادر و اقوام آنان ارث نمی برد. البته علت این حکم آن است که به استناد ماده ١١٦٧ قانون مدنی طفل متولد از زنا ملحق به زانی نمی شود؛ یعنی بین آن ها رابطه خویشاوندی نسبی به وجود نمی آید و نبودن توارث بین زانی و فرزند ناشی از زنا یکی از نتایج فقدان رابطه خویشاوندی مشروع است.

آیا محرومیت از ارث از موانع ارث محسوب می شود؟

محروم کردن وراث از ارث نه مشروعیت دارد و نه قانونی است. یعنی هیچ گاه قانون چنین اجازه ای به فرد نمی دهد که به طورکلی وارثی را از ارث خود محروم کند. اگر فردی فرزند یا فرزندان و یا پدر، مادر یا هرکدام از وراثش را از ارث محروم کند، این عمل نادرست است و نفوذ حقوقی ندارد؛ بنابراین از موانع ارث محسوب نمی شود و آن فرد همچنان ارث می برد.

 

به موجب ماده ۸۳۷ قانون مدنی اگر شخصی به موجب وصیت یک یا چند نفر از ورثه خود را از ارث محروم کند، وصیت مزبور نافذ نیست. عده ای معتقدند که چنین وصیتی به هیچ عنوان صحیح نیست، اما در مقابل عده ای با استناد به جمله وصیت مزبور نافذ نیست، می گویند هرگاه وارث محروم به اراده وصیت کننده تسلیم شود و محرومیت را بپذیرد، وصیت نافذ و صحیح خواهد شد.

 

لازمه پذیرش این نظر نافذ بودن وصیت تا حد یک سوم است؛ یعنی وارث مزبور تا حد یک سوم اموال از ارث محروم می شود. چراکه هر شخص فقط می تواند تا یک سوم اموال و دارایی های خود را وصیت کند یا در مورد آن تصمیمی بگیرد و نسبت به مابقی اختیاری ندارد. لازم به ذکر است که نظر اکثریت همان نظر اول است که چنین وصیتی را صحیح نمی دانند.

منبع : فرارو

اخبار گوناگون در برخط نیوز