خواص گیاه دارویی شیرین بیان

خواص گیاه دارویی شیرین بیان

۰۶ تیر ۱۴۰۱ - ۱۵:۰۹ زمان مطالعه : 11 دقیقه
سرویس مجله - شیرین بیان از گیاهان دارویی پر کاربرد است که در طب سنتی اهمیت فراوانی دارد و برای درمان بیماری‌های گوارشی ازجمله زخم معده بسیار مفید است؛ همچنین خاصیت ضد التهابی و ضد باکتریایی دارد.

به گزارش سرویس مجله برخط نیوز به نقل از فرارو -

به گزارش سرویس مجله برخط نیوز به نقل از فرارو - فراروـ شیرین بیان یکی از مهمترین گیاهان دارویی بومی ایران است که از قدیم برای درمان بیماری ها آن را مصرف می کردند. ماده اصلی گیاه شیرین بیان، ترکیب ساپونین تری ترپنوئیدی به نام اسید گلیسیریزیک یا گلیسیریزین با شیرینی ۳۰ تا ۵۰ برابر ساکارز است که در صنایع غذایی و دارویی کاربرد دارد. برای این گیاه دارویی فواید بسیاری را ذکر کرده اند. در طب سنتی از ریشه شیرین بیان برای درمان زخم معده استفاده می شود.

علاوه بر این مطالعات بالینی اثرات ضد میکروبی، آنتی اکسیدانی، ضد التهابی، ضد سرطان و تقویت کننده سیستم ایمنی بدن را به اثبات رساندند. این مطلب به معرفی گیاه شیرین بیان و فواید درمانی آن می پردازد.

گیاه شناسی

خواص گیاه دارویی شیرین بیان

گیاه شیرین بیان یا مَهک با نام انگلیسی Liquorice یا Licorice و نام عربی شجره السوس و نام علمی Glycyrrhiza glabra، گیاهی چند ساله از تیره Fabaceae و بومی جنوب اروپا، آسیای مرکزی، ایران و بخش هایی از جنوب شرق آسیا است. نام علمی گیاه، یک نام یونانی به معنای ریشه شیرین است. گیاه شیرین بیان در طبیعت به شکل بوته ای به اندازه ۱ تا ۲ متر دیده می شود. گیاه دارای شاخ و برگ انبوه و فراوان است. برگ های شیرین بیان مرکب و دارای چهار تا هفت جفت برگچه و یک برگچه انتهایی است.

 

گل های این گیاه نامنظم و به رنگ زرد، ارغوانی و بنفش و به صورت مجتمع در انتهای ساقه های گل دهنده مشاهده می شوند. گل های شیرین بیان از اواخر بهار تا اوایل تابستان پدیدار می شوند. پس از اتمام عمر گل ها دانه ها به وجود می آیند. درون هر پوسته دانه، سه تا پنج دانه لوبیا شکل به رنگ قهوه ای قرار گرفته است. ریشه های شیرین بیان که قسمتدارویی گیاه محسوب می شوند بسیار بزرگ و طویل هستند. طول ریشه ها در مناطق خشک به ۲۰۰ سانتی متر هم می رسد.

رویشگاه شیرین بیان در ایران

شیرین بیان در تمام مناطق ایران به صورت خود رو رشد می کند. اگرچه این گیاه در بسیاری از کشور ها به عنوان گیاه دارویی کشت می شود، اما در دیم زار های استان کرمانشاه، ایلام، فارس، خوزستان و مزارع کشاورزی شهر های مرکزی، چون اصفهان و اراک به عنوان یک علف هرز در مزارع نخود و گندم محسوب می شود.

تاریخچه مصرف شیرین بیان

چندین هزار سال است که از گیاه شیرین بیان در طب سنتی استفاده می شود. چینیان اعتقاد دارند که امپراتور افسانه ای "شن نونگ" در حدود ۳۰۰۰ سال پیش از گیاه شیرین بیان به عنوان گیاه جادویی جوان کننده یاد کرده است. ریشه شیرین بیان همچنین در میان گنجینه های مقبره توت عنخ آمون فرعون مصر که در حدود ۱۳۲۵ سال پیش از میلاد می زیسته است کشف شد. شیرین بیان یک گیاه دارویی مهم در یونان باستان نیز بوده است. یونانیان از دمنوش ریشه این گیاه برای درمان سرفه و گلودرد استفاده می کردند.

قسمت های دارویی گیاه شیرین بیان

ریشه ها و ساقه های پایینی و پاجوش ها یا ریزوم های گیاه شیرین بیان خاصیت دارویی دارند.

فرآورده های شیرین بیان

خواص گیاه دارویی شیرین بیان

ریشه خشک، پودر ریشه، شیره یا قره مهک و عرق گیاه شیرین بیان از فرآورده های مهم این گیاه دارویی هستند. در اروپا از عصاره این گیاه دارویی برای ساخت انواع شیرینی، شکلات، آب نبات، بستنی، پاستیل و آدامس استفاده می شود. ترکیبات شیرین بیان پایه و اساس ساخت بسیاری از دارو ها است. قرص د_رگلیس، قرص ضد التهاب لیکوفار و قرص منتازین از جمله دارو هایی است که در آن از عصاره شیرین بیان استفاده شده است. جالب است بدانید که عصاره شیرین بیان در ساخت کرم ها، شامپو، صابون و خمیردندان نیز کاربرد دارد.

شیره شیرین بیان یا قره مهک

عصاره یا شیره شیرین بیان با جوشاندن ریشه گیاه و تبخیر بخش زیادی از آب آن، به دست می آید. این ماده به رنگ سیاه مایل به قهوه ای است که معمولا به صورت جامد در عطاری ها عرضه می شود. عصاره شیرین بیان در داروسازی، صنایع غذایی و بهداشتی کاربرد دارد.

نحوه مصرف شیرین بیان

عرق شیرینبیان را معمولا قبل از غذا به اندازه نصف لیوان مصرف می کنندتا مشکلات گوارشی برطرف شود. دمنوش ریشه شیرین بیان را در زمستان تهیه می کنند چرا که برای درمان سرماخوردگی مفید است. برای رفع نفخ و سو هاضمه کمی از قره مهک (به اندازه یک نخود) را قبل از غذا با آب می خورند.

ترکیبات شیمیایی شیرین بیان

ریشه شیرین بیان دارای ترکیبات متعددی نظیر قند های مختلف، فلاونوئیدها، استرول ها، اسیدآمینه، صمغ و نشاسته، اسانس های روغنی و ساپونین ها است. عمده ترین ساپونین آن اسید گلیسریزیک یا گلیسریزین می باشد.

طبع شیرین بیان و قره مهک

طبع ریشه شیرین بیان و دیگر فرآورده های این گیاه گرم و تر است.

خواص درمانی شیرین بیان

خواص گیاه دارویی شیرین بیان

• پیشگیری و درمان زخم معده با شیرین بیان: زخم معده بیماری دردناکی است که در اثر ایجاد زخم در مخاط معده به وجود می آید. هلیکوباکتر پیلوری نوعی باکتری متحرک و مارپیچ است که امروزه پی بردند مهمترین علت زخم معده محسوب می شود. البته مصرف دراز مدت دارو های ضد التهاب غیرکورتونی مانند آسپرین نیز می تواند در ابتلا به زخم معده یا زخم های گوارشی دخیل باشند. دارو های متعددی برای درمان این بیماری توسط پزشک معرفی می شوند. از جمله این داروها، آنتی بیوتیک ها و دارو های ضد اسید معده هستند. اما بد نیست که در کنار مصرف دارو های شیمیایی از مکمل های گیاهی نیز برای درمان زخم معده استفاده کنیم.

 

مطالعات متعدد نشان داده اند که مصرف ریشه شیرین بیان می تواند از ابتلا به زخم معده پیشگیری کرده یا به درمان آن کمک کند. ترکیبات دارویی شیرین بیان با افزایش تولید مخاط، بهبود پوشش معده و خون رسانی به معده موجب درمان زخم معده می شوند. این گیاه دارویی با سرکوب تولید گاسترین در بدن از ایجاد زخم معده یا تشدید این بیماری جلوگیری می کند. گاسترین هورمونی است که تولید اسید معده را تحریک کرده و می تواند علائم بیماری زخم معده را بیشتر کند.

 

• اثر مصرف شیرین بیان در کاهش وزن: طبق نظر کارشناسان نزدیک به ۶۰ درصد جمعیت بالای ۱۸ سال کشورمان دچار چاقی یا اضافه وزن هستند. این آمار در میان زنان نیز دو برابر مردان است. بیماری های قلبی و عروقی، عامل اصلی مرگ و میر در ایران است و تغذیه نامناسب، کم تحرکی و اضافه وزن از مهمترین عوامل ابتلا به این بیماری ها است. چاقی خطر ابتلا به دیابت نوع ۲، فشار خون بالا و آترواسکلروز (تصلب شرایین) را افزایش می دهد. تغییر در شیوه زندگی، مصرف غذا های سالم و ورزش کردن می تواند در کاهش وزن بدن موثر باشد. اما گیاه شیرین بیان نیز با خاصیت کاهش وزن، گیاهی ضروری است که می توان از آن به عنوان مکمل گیاهی استفاده کرد.

 

یک مطالعه نشان داد که اسید گلیسیرتینیک موجود در عصاره ریشه شیرین بیان چربی بدن را در افراد مورد آزمایش کاهش می دهد. شرکت کنندگان در این آزمایش با مصرف تنها ۳.۵ گرم از شیرین بیان در دو ماه به افزایش درصد آب بدن و کاهش توده چربی دست یافتند. همچنین این مطالعه مشخص کرد که مصرف عصاره شیرین بیان می تواند آلدسترون را کاهش دهد. آلدسترون استروئیدی است که در بدن تولید می شود و با افزایش سطح نمک و آب در بدن بر فشار خون تاثیر می گذارد.

 

• شیرین بیان گیاهی ضد سرطان: سرطان ممکن است روی هر عضوی از بدن تاثیر بگذارد. سلول ها در یک قسمت از بدن جهش پیدا می کنند و از کنترل خارج می شوند و در قسمت های دیگر پخش می شوند. برخی از انواع سرطان ها تنها از طریق شیمی درمانییا دارو درمان می شوند، در حالی که برخی از انواع آن به جراحی و پرتودرمانییا هر دو نیاز پیدا می کنند. در این زمینه محققان روی گیاهان زیادی مطالعه و تاثیر آن ها را روی بهبود سرطان بررسی کرده اند.

 

دو مطالعه نشان داده است که ریشه شیرین بیان می تواند تاثیرات مثبتی در روند درمان انواع خاصی از سرطان داشته باشد. یکی از اصلی ترین ترکیبات دارویی گیاه شیرین بیان گلیسیریزین است. نتایج آزمایش ها مشخص کرد که گلیسیریزین باعث آپوپتوز (مرگ سلولی) سرطان معده و سلول های سرطان خون می شود. گروهی از محققان اسید گلیسیرتیک، ماده ای در گلیسیریزین را روی سلول های سرطان معده، سرطان خون و سرطان کبد آزمایش کردند. این بار نیز این ترکیب با ایجاد آپوپتوز رشد سلولی را سرکوب کرد.

 

خواص گیاه دارویی شیرین بیان

• شیرین بیان ضد ویروس و ضد باکتری: بیماری های عفونی و ویروسی، بیماری های گسترده و شایع در جهان هستند که همیشه تهدید جدی برای سلامت بشر محسوب می شدند. امروزه با افزایش استفاده از انواع آنتی بیوتیک ها و ضدویروس ها شاهد مقاومت این عوامل بیماری زا نسبت به دارو ها هستیم. محققین در سال های اخیر به دلیل گسترش مقاومت های میکروبی و ویروسی نسبت به دارو های شیمیایی از ترکیبات طبیعی مانند عصاره های گیاهی استفاده کردند. تاکنون گیاهان دارویی ضد ویروس و ضد باکتری بسیاری معرفی شدند.

 

این گیاهان علاوه بر در دسترس بودن، کم هزینه و دارای عوارض جانبی کمی هستند. شیرین بیان یکی از بهترین گیاهان دارویی ضد ویروسی و ضد باکتریایی است. ترکیبات شیمیایی موجود در ریشه شیرین بیان سرعت تکثیر ویروس را کاهش می دهد و مانع رشد باکتری ها می شود. این گیاه دارویی، ضد باکتری استافیلوکوک، استرپتوکوک و عفونت کاندیدا آلبیکانس و ضد ویروس هرپس سیمپلکس نوع ۱، ویروس سین سیشیال تنفسی و ویروس نقص ایمنی انسان است.

 

• تاثیر شیرین بیان در درمان مشکلات پوستی: بیماری های پوستی، چون اگزما و آکنه جز بیماری هایی است که معمولا با قرمزی و التهاب همراه هستند. ریشه شیرین بیان حاوی بیش از ۳۰۰ ترکیب شیمیایی و آلی است که برخی از ترکیبات اثرات ضد التهابی، ضد باکتریایی و ضد ویروسی قوی دارند. مطالعات مهم اخیر تاکنون اثرات ماده گلیسیریزین موجود در ریشه شیرین بیان را در کاهش التهاب و دفع عفونت ها به اثبات رساندند. عصاره ریشه شیرین بیان می تواند به درمان بیماری های پوستی از جمله آکنه و اگزما کمک کند. در یک آزمایش انسانی که بر روی ۶۰ فرد مبتلا به اگزما صورت گرفته بود مشخص شد که استفاده از ژل ساخته شده با عصاره شیرین بیان به طور قابل توجهی اگزما را درمان می کند.

 

• درمان سوء هاضمه و رفلاکس معده با شیرین بیان: دردی که از شکم به قفسه سینه منتقل می شود، مزه تلخی که از گلو به دهان برمی گردد، سوزش سر دل، تلخی گلو یا سرفه، همه علائم رفلاکس معده هستند که بیشتر ما به نوعی آن را تجربه کرده ایم. با این حال، بعضی افراد به صورت مداوم چنین علائمی را تجربه می کنند. درد یا ناراحتی در قسمت بالایی شکم، نفخ، آروغ و حالت تهوع نیز از علائم آزار دهنده سو هاضمه هستند که در کنار رفلاکس معده شایع ترین بیماری های گوارشی را شامل می شوند.

 

گیاه شیرین بیان تنها دارویی است که از قدیم به طور گسترده ای برای درمان مشکلات گوارشی مصرف می شده است. در یک مطالعه که بر روی ۵۰ فرد بزرگسال مبتلا به سو هاضمه صورت گرفته بود، مشخص شد که مصرف ۷۵ میلی گرم از کپسول حاوی شیرین بیان دو بار در روز علائم سو هاضمه را در مقایسه با دارونما به طور قابل توجهی کاهش می دهد. اسید گلیسیریتینیک موجود در عصاره ریشه شیرین بیان نیز تاثیر بسزایی در کاهش علائم رفلاکس معده و درمان آن دارد.

 

• شیرین بیان برای درمان سرماخوردگی و آنفولانزا مفید است: گلودرد، سرفه و مشکلات تنفسی از علائم اصلی بیماری سرماخوردگی و آنفولانزا هستند. از ریشه شیرین بیان در قدیم به عنوان یک داروی موثر در درمان سرماخوردگی و آنفولانزا و کاهش علائم این بیماری ها استفاده می شده است. امروزه از عصاره این گیاه برای درمان سرفه در شربت های ضد سرفه استفاده می شود. علاوه بر این، شیرین بیان خواص ضد ویروسی بالایی دارد که می تواند از رشد ویروس های بیماری زا در بدن جلوگیری کند. برای این کار دو تکه کوچک یا ۵۰ گرم از پودر ریشه شیرین بیان را با کمی پودر عناب و آویشن در دو لیوان آب جوش بریزید. دمنوش را بر روی گرمای ملایم بخاری قرار دهید تا ۱۵ دقیقه دم بکشد سپس نوش جان کنید.

 

• دندان های سالم با شیرین بیان: شیرین بیان با اثر ضد باکتریایی خود، از دندان ها در مقابل باکتری های مضر محافظت می کند. استرپتوکوک موتانس یکی از اصلی ترین باکتری عامل پوسیدگی و سوراخ شدن دندان هااست. بر اساس آزمایش های مختلف ترکیبات این گیاه دارویی در حذف این نوع باکتری از دهان و دندان موثر هستند. برای این منظور، هر شب دهان را پس از مسواک زدن، با دمنوش سرد شیرین بیان و نمک بشویید.

فواید دیگر شیرین بیان...

خواص گیاه دارویی شیرین بیان

• بر اساس مطالعات اخیر مشخص شد که شیرین بیان برای درمان افراد مبتلا به هپاتیت C موثر است.
• اثرات ضد التهابی و ضد میکروبی شیرین بیان به درمان عفونت دستگاه تنفسی فوقانی کمک می کند.
• براساس مطالعات حیوانی مشخص شد که مصرف ریشه شیرین بیان می تواند در بهبود آسم موثر باشد.
• مصرف منظم ریشه شیرین بیان به کاهش سطح قند خون کمک می کند.
• استفاده از این گیاه دارویی علائم یائسگی، چون گُرگرفتگی را از بین می برد.
• خوردن کمی از شیره این گیاه دارویی (قره مهک) برای رفع نفخ و ورم معده موثر است.
• برای درمان آفت دهان و سایر زخم ها و عفونت های مربوط به دهان، می توانید از غرغره دمنوش شیرین بیان استفاده کنید.
• اثرات ضد التهابی و طبع گرم و تر گیاه شیرین بیان می تواند به کاهش التهاب مفاصل در بیماران مبتلا به روماتیسم مفصلی کمک کند.
• مصرف این گیاه ممکن است باعث تقویت سیستم ایمنی بدن شود.

مضرات مصرف بیش از حد شیرین بیان و تداخلات دارویی

• مصرف بیش از حد شیرین بیان و فرآورده های آن منجر به کاهش سطح پتاسیم در بدن می شود. سطوح پایین پتاسیم می تواند باعث ضربان قلب نامنظم شود و ممکن است برای مبتلایان به بیماری های قلبی خطرناک باشد.
• مصرف شیرین بیان در دوره بارداری توصیه نمی شود. طبق مطالعات اخیر مصرف مقدار مشخصی از شیرین بیان در زنان باردار می تواند منجر به رشد نامنظم کودک شود. در صورت لزوم، قبل از مصرف حتما با پزشک متخصص مشورت کنید.
• در صورت مصرف دارو های مدر، شیرین بیان و فرآورده های آن را مصرف نکنید.
• ریشه شیرین بیان با داروی آلداکتون (داروی فشار خون) تداخل دارد.
• از مصرف همزمان داروی وافارین یا همانند آن با شیرین بیان خودداری کنید.

منبع : فرارو

اخبار گوناگون در برخط