فرصت هایی که در مهار شیوع کرونا در ایران از دست رفت -  راه حل هایی برای خروج از بحران
سرویس علم و فناوری - دکتر مسعود یونسیان، استاد اپیدمیولوژی می‌گوید ایران چند فرصت را در کنترل همه‌گیری کرونا را از دست داد و تفکر دستیابی به «ایمنی جمعی» باعث اختلال در مبارزه با شیوع این بیماری شد.

دکتر مسعود یونسیان، استاد اپیدمیولوژی دانشگاه علوم پزشکی تهران در گفتت وگویی با پایگاه خبری «پزشکان و قانون» مشکلات و موانع بر سر راه مهار شیوع کرونا در ایران را تشریح کرد.

دکتر یونسیان در این مصاحبه اشاره می کند که ایران اکنون با شیب خیلی زیاد در موج چهارم شیوع کرونا قرار دارد و شیوع ویروس جهش یافته واگیرتر انگلیسی، تعطیلات نوروزی و جابه جایی های بین استانی و بین شهرستانی و خستگی و عادی شدن شرایط برای مردم که باعث عدم رعایت احتیاطات بهداشتی شده است، را از علل احتمالی اوج گرفتن شدید فعلی همه گیری برمی شمارد.

فرصت هایی که از دست رفت

این استاد اپیدمیولوژی درباره فرصت هایی که در مهار همه گیری کرونا از دست رفت، گفت: «یکی از آنها فرصت واکسیناسیون بود. کمااینکه کشورهایی که زودتر از ما به واکسن دسترسی پیدا کردند یا زودتر از ما برای خرید واکسن یا پیش خرید آن اقدام کردند، موفق شدند با درصدی از واکسیناسیون افراد در معرض خطر مثل سالمندان، تا حدود زیادی از آسیب شدید این موج جدید پیشگیری کنند. 
 

نکته دومی ما که به دلیل محدودیت ها و مشکلات خود، نتوانستیم آن را درست انجام دهیم، پایش ویروس غالب در کشور است. خیلی از کشورهای اروپایی همه بیماران یا حداقل درصد قابل ملاحظه ای از آنها را مورد توالی یابی ژنتیک قرار می دهند. اما ما به دلایل تحریم و مسائل مالی در این زمینه نتوانستیم خوب عمل کنیم. تا جایی که هنوزهم تصویر روشنی از اینکه گونه غالب ما دقیقا کدام است، در بخش های مختلف کشور چقدر فراوانی دارد، چه زمانی این گونه غالب شده و کجا غالب شده، نداریم. این مساله دومی است که می شد انجام شود و الان هم باید انجام شود، هرچند هزینه بیشتری نیاز دارد.»

زنبیلی که باید به موقع در صف گذاشته می شد

دکتر یونسیان درباره علت عدم دسترسی به هنگام به واکسن و از دست رفتن فرصت واکسیناسیون نیز گفت: «ما در خصوص واکسن مشکل هزینه نداشتیم، بلکه آمیزه ای از مشکلات منجر به عدم دسترسی به هنگام به واکسن شدند. یکی اینکه علی رغم اینکه همکاران من و بنده هشدارهای زیادی داده بودیم که سریع تر اقدام کنید و به اصلاح زنبیل مان را در صف قرار دهید، اما اولا این اتفاق به موقع نیفتاد و ثانیاً طبق اظهار مسئولین، مشکلات ناشی از تحریم ها مانع از ارسال ارز به شرکت های سازنده شد و الان صف بزرگی تشکیل شده و طبیعتا هر کس جلوتر باشد، سریع تر به نتیجه خود می رسد.»

اشتباه در آزاد گذاشتن سفرهای نوروزی

این استاد اپیدمیولوژی آزاد گذاشتن سفر به مناطق پاک بدون انجام آزمایش مسافران در طول تعطیلات نوروزی انتقاد کرد و گفت: «ر تعطیلات امسال، ورود افراد به مناطق پاک را آزاد گذاشتیم بدون اینکه هیچ گونه تستی ازآنها بخواهیم. درصورتی که در این مدت یک سال و اندی، می شد کارهایی کرد که حداقل از سامانه های بلیط فروشی که به سازمان ثبت احوال متصل هستند و کد ملی افراد را دارند، کمک گرفت که هر کس قصد مسافرت به هرجا دارد و نه صرفا رفتن به مناطق قرمز، زیر ذره بین قرار گیرد.

به نظر من این ۲ نکته ایراد دارد. شما برای سفر به منطقه سفید و آبی ( سفر به منظقه پاک) باید تست منفی داشته باشید که آنها را آلوده نکنید. در حالی که ما برای آن محدودیتی قرار ندادیم و فقط گفتیم حق مسافرت به مناطق قرمز را ندارید. بعد گزارش شد که ۱۵ هزار نفر انسان آلوده به منطقه آلوده مسافرت کرده اند. بماند که ظاهراً تست هم انجام نداده بودند. اتفاقاً ما باید به فرد با آزمایش منفی اجازه ندهیم به کانون آلودگی برود در حالی که برعکس، گفتیم که فرد باید منفی باشد تا بتواند به منطقه قرمز برود و آلوده شود و برگردد.»

اجرای قرنطینه عمومی نیاز به حمایت مالی اقشار آسیب پذیر دارد

دکتر یونسیان بر نیاز به حمایت نسبی از اقشار آسیب پذیر در صورت نیاز به قرنطینه عمومی و تام الاختیار نبودن وزیر بهداشت در این مورد گفت: «نده در ماه اسفند سال ۹۸ در جلسه ای عرض کردم که شخص رئیس جمهور باید مستقیما و شخصا در ستاد ملی مبارزه با کرونا حضور داشته باشد. آن زمان و در یک ماه اول، به وزیر بهداشت اختیار تام داده بودند. آنجا عرض کردم که اگر الان وزیر بهداشت متقاعد شود که باید مردم را خانه نشین کند، به هر حال ۴ میلیون نفر قشر آسیب پذیر در کشور داریم که شامل کارگران روزمزد، راننده ها، کارکنان شرکت هایی خصوصی و ... هستند که اگر یک ماه در خانه بمانند، آسیب می بینند و طبیعی است که نخواهند ماند. لذا باید وزیر بهداشت را متقاعد کنیم که به هر کدام از اینها مبلغ یک و نیم میلیون تومان بدهد تا در خانه بنشینند.

آیا وزیر بهداشت اختیار دارد به بانک مرکزی دستور پرداخت این ۶ هزار میلیارد تومان را بدهد؟ در جواب گفتند خیر. بنابراین نتیجه گرفتیم وزیر بهداشت نماینده تام الاختیار نیست. تام الاختیار یعنی هر چیزی را که او می گوید، انگار رئیس جمهور گفته است...آن شخص که در کشور چین به مردم می گوید در خانه بنشینید، ناهار آنها را هم در منزل تحویل می دهد. او می تواند بگوید شما حق ندارید از منزل خارج شوید و اگر شدید، شما را مجازات حواهم کرد و یا حتی به زندان می فرستم. ما چقدر حمایت کردیم؟»

نمی شود همه تقصیرها را به گردن مردم انداخت

استاد اپیدمیولوژی دانشگاه علوم پزشکی تهران معتقد است زمانی می توان کنترل همه گیری کرونا را به درستی انجام داد که «کل دولت و قوای سه گانه آن را به عنوان اولویت اول درک و تمام کشور را در این راستا بسیج کنند.»

دکتر یونسیان در این باره گفت: «ما ترامپ را به حماقت می شناسیم. به اینکه آمریکا را آن قدر بد مدیریت کرد که در نهایت باعث شکست وی در انتخابات دور دوم هم شد. همین ترامپ در دولت خود در سال ۲۰۲۰، دو هزار میلیارد دلار برای کرونا اختصاص داد. آیا ما ۲ میلیارد دلار اختصاص دادیم (با اینکه جمعیت ما یک سوم امریکاست )؟ اگر دادیم و یا بیشتر هم اختصاص دادیم بیاییم و شفاف برای مردم بیان کنیم.... ما گفتیم چون پول نداریم، خیلی از فعالیت های ضروری را انجام ندادیم و بعد آسیبی دیدیم که آن آسیب به مراتب بیشتر از هزینه ای بود که می بایست می کردیم.»

این استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به اینکه دولت باید نتیجه تلاش خود را به شکل مستند به مردم نشان دهند و کلی گویی نکند، گفت: «نمی شود که من تمام تقصیرها را به گردن مردم بیندازم و بگویم مردم این کار را بکنند و این کار را نکنند بدون اینکه لوازم آن را برای شان تهیه کرده باشیم. مردمی که با گران شدن ارز، توان خرید سال گذشته درآمد ناخالص آنه انصف و یا حتی یک سوم شده، توان خریدشان به مراتب کمتر شده چون بخش عمده ای از درآمدشان را باید صرف هزینه های اجتناب ناپذیری که همگام با ارز گران شده اند بکنند. بعد شما بگویید سر کار هم نروید... شما نمی توانید به یک انسان گرسنه بگویید فعلا این ۶ ماه را غذا نخور تا من بعد از آن به تو غذا دهم.

دولت ممکن است بگوید ما ازکجا بیاوریم؟ عرض من این است که هنر دولتمردان در اتخاذ، تصمیم گیری در این موارد است وگرنه هزینه کردن اعتبارات از خزانه پر پول که هنری محسوب نمی شود. انتخاب بین بد و بدتر یک انتخاب سخت است و مدیر توانا را مشخص می کند اما انتخاب بین بد و خوب هنر محسوب نمی شود. به عنوان مثال، این منابع را می شود از شیفت منابع از فعالیت هایی که نقش اساسی در معیشت کوتاه مدت مردم ندارند به سمت حمایت از اقدامات کنترلی کرونا تامین کرد.»

آزاد گذاشتن مردم برای بیمار شدن راهبرد مهار شیوع نیست

دکتر یونسیان نظر آزاد گذاشتن مردم برای بیمار شدن برای رسیدن به ایمنی جمعی که در ابتدای شیوع کرونا مطرح شده بود، گفت؛ «متاسفانه تفکر ایمنی جمعی از همان روزهای اول توسط بعضی از همکاران ما مطرح شد که بعضی ها تخصص مرتبط داشتند و بعضی حتی رشته مرتبط هم نداشتند. بارها من و همکارانم با هر زبانی که داشتیم و از هر راهی که می توانستیم، اعلام کردیم که هیچ جای دنیا و در هیچ جای تاریخ از آزاد گذاشتن ابتلای مردم برای حصول به ایمنی جمعی به عنوان یک استراتژی استفاده نکرده اند. انسان های اولیه که هیچ چیز در مورد انتقال بیماری ها نمی دانستند، ناخودآگاه آن قدر تلفات می دادند که سایرین مصون شوند اما از زمانی که انسان فهمید چگونه می تواند از بیماری پیشگیری کند، هیچ وقت این اقدام را به عنوان یک استراتژی پیش نگرفت.

انگلیس و یکی دیگر از کشورهای اروپایی زمانی خبط کردند و بلافاصله به اشتباه خود پی بردند و معذرت خواهی کردند. اما تردیدی ندارم که تفکر رسیدن به ایمنی جمعی هنوز در بین بعضی از همکاران ما وجود دارد و با شما موافق هستم که همین تفکر، باعث بروز بعضی از اختلالات شده است.»

هزینه واکسن با خسارات رها کردن بیماری قابل مقایسه نیست

دکتر یونسیان درباره میزان اثربخشی واکسن های فعلی کرونا گفت: «ٰهیچ واکسنی ۱۰۰ درصد ایمنی ایجاد نمی کند و اصولا هدف از واکسن زدن نیز ایمنی ۱۰۰ درصد نیست چراکه اصولا امکانپذیر نیست و برای هر واکسنی، یک هدف مشخص از نظر درصد پیشگیری تعریف می شود. در خصوص اینکه استفاده از واکسن های تایید شده موجود در دنیا، ابتلا و مرگ ناشی از این بیماری را به شدت کاهش می دهد (حتی بیش از هدفی که بر آن اساس اقدام به ساخت واکسن شده بود) تردیدی نیست.»

این استاد اپیدمیولوژی با اشاره به اینکه همه واکسن های ارائه شده ایمن و اثربخش هستند، گفت: «عوارض احتمالی قابل انتساب به دریاف این واکسن ها جزئی بوده و عوارض جدی تر آنقدر نادر بوده اند که به مراتب از مخاطراتی که در زندگی روزمره سلامت ما را تهدید می کنند کمتر بوده اند.»

دکتر یونسیان درباره میزان پایداری ایمنی ناشی از واکسن های فعلی کرونا گفت: «باید گفت جواب این سوال را هنوز دانشمندان به درستی نتوانسته اند بدهند و پاسخ دقیق به آن زمان می خواهد. وقتی شما با یک عامل جدید مواجه هستید، به زمان نیاز دارید اما به صرف اینکه نمی دانیم ایمنی چقدر پایا هست، نمی توانیم از واکسنی که امروز و امسال ما را حفظ می کند و آن چنان هزینه ای هم ندارد، بگذریم. هزینه یک نفر مبتلا با توجه به اینکه بعضی به آی سی یو نیاز پیدا می کنند، ممکن است به صدها میلیون تومان برسد، در صورتی که هزینه هر واکسن بین ۵ تا ۲۰ دلار و بستگی به انواع مختلف آن دارد. اگر با دلار آزاد هم حساب کنیم ۱۲۰ هزار تا ۵۰۰ هزار تومان می شود و اصلا قابل مقایسه با هزینه های افرادی که ممکن است مبتلا بشوند نیست. تازه اینها هزینه های مستقیم بیماری هستند و سایر هزینه های پنهان و غیر مستقیم از قبیل از کار افتادن، فوت، تعطیلی مشاغل، و . . .  را هم باید حساب کرد.

لذا من فکر می کنم جدا از اینکه ایمنی چقدر پایداری دارد و آیا نیاز به تکرار واکسیناسیون هست و چند بار نیاز است که دوز یادآور زده شود و . . . ؛ همین که یک واکسن یک سال بتواند مردم و جامعه را حفظ کند، قطعا هزینه هایی که بابت این یک سال قرار است بپردازیم به مراتب کمتر از خساراتی خواهد بود که از رها کردن آن متحمل خواهیم شد. در این تردیدی ندارم.»

لزوم دسترس سریع به واکسن و اولویت بندی بر حسب سن

این استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران معتقد است که مهمترین راهکار برای خروج از بحران فعلی شیوع کرونا در کشور «تمرکز برای دسترسی هر چه سریع تر به واکسن و تزریق واکسن مرحله بندی شده بر حسب سن است.»

دکتر یونسیان گفت: « تقریباً هیچ بیماری دیگری سراغ نداریم که تا این اندازه با سن رابطه داشته باشد. احتمال مرگ یک فرد بالای ۸۵ سال اگر کرونا بگیرد، بیشتر از هزار برابر یک نوجوان است. حدود ۶ درصد جمعیت ما و معادل تقریبا ۵ میلیون نفر، بالای ۶۵ سال هستند، در حالی که حدود دو سوم مرگ های ما در جمعیت بالای ۶۵ سال رخ می دهد. شما فقط کافی است که روی ۶ درصد جمعیت متمرکز شوید و اینها را با واکسن ایمن کنید. اگر واکسن ۱۰۰ درصد ایمنی داشته باشد، از ۶۶ درصد مرگ ها جلوگیری می کند. اگر هم به جای ۱۰۰ درصد، ۹۰ درصد ایمنی داشته باشد، ۹۰ درصد ۶۶ درصد یعنی از بیش از ۵۰ درصد از مرگ ها را جلوگیری می کند.


بنابراین واکسن را بعد از کادر درمان، باید به ترتیب سن از بالا به پایین تزریق کنیم. اگر یک میلیون دوز واکسن داریم، باید آن را به افراد بالای ۸۵ سال که کمتر از یک میلیون نفر هستند، اختصاص دهیم. اگر ۲ میلیون دز داریم، بالای ۸۰ سال و ۳ میلیون دوز برای بالای ۷۵ سال ها. بنابراین استراتژی اول دسترسی هرچه سریعتر به هر کدام از واکسن هایی است که در دنیا تایید شدند و مجوز اورژانس گرفتند.»

جهش های ویروس در کشور باید پایش شوند

این استاد اپیدمیولوژی گفت برای کنترل بیماری لازم است جهش های ویروس کرونا پایش شوند و افزود: «اینکه بالاخره چه ویروسی و از چه گونه ای بر ما غالب است و می توانیم به آن به اصطلاح اپروچ کنیم و واکسنی بگیریم که آن را پوشش می دهد و چگونه خود را برای مقابله با آن آماده کنیم.»

آشنایی با گونه های ( یا واریانت ها یا سویه های) جدید جهش یافته کروناویروس (کووید-۱۹)

نظام توزیع شفاف و عادلانه واکسن باید ایجاد شود

به گفته دکتر یونسیان حتی اگر شمار کافی واکسن کرونا در کشور در اختیار باشد، سازوکار ودانش فنی برای توزیع آن باید در کشور فراهم شود. او گفت: «اگر همین الان ۶۰ میلیون دوز واکسن روی میز داشته باشیم، سازوکار و دانش فنی برای اینکه این تعداد را به طور عادلانه، صحیح و شفاف به ۶۰ میلیون انسان تزریق کنیم را نداریم. نیازمند دیتابیس هایی هستیم که بتوانیم این کار را انجام دهیم و اطلاع رسانی و پایش کنیم. پس توسعه زیرساخت های انجام واکسیناسیون یکی دیگر از راهکارهاست.»

نقش واکسن ملی در مهار شیوع کرونا

دکتر یونسیان واکسن های ملی کنونی را به چند دسته تقسیم می کند: «یکی آنهایی که خودمان فناوری آن را توسعه می دهیم، مثل واکسن کووایران. این فناوری به شکل بومی توسعه پیدا کرده است. یک سری واکسن ها که به طور مشترک با سایر کشورها داریم، مثل واکسن مشترک با کشور کوبا و دیگری وارد کردن فناوری واکسن از روسیه برای راه اندازی اسپوتنیک است که البته فرق زیادی بین نوع دوم و سوم نمی شود قائل شد. توسعه همه این پلتفرم ها و حمایت و کمک به هرچه سریع تر به نتیجه رسیدن اینها مهم است.»

او یادآور می شود که اثربخشی این واکسن ها باید در کارآزمایی های بالینی ثابت شود: «منظور من صرفا ساخت و تولید انبوه نیست چون حتما باید اثربخشی آن در کارآزمایی های بالینی نشان داده شود. این کارآزمایی های بالینی (که در بالا توضیح داده ام) باید تسریع شوند و سریع تر جلو روند. نمی گویم به موفق بودن همه واکسن ها یقین داریم، اما امید بالایی داریم که حداقل بعضی از این واکسن ها موثر باشند. در کوتاه مدت باید برای سالمندان واکسن از خارج کشور تهیه کنیم و در میان مدت ساخت آن را در کنار تلاش برای ورود، حمایت و تسریع کنیم.»

مبارزه به کرونا به رهبری منسجم نیاز دارد

دکتر یونسیان در پایان به نیاز به انسجام همه بخش های کشور در مبارزه با کرونا اشاره می کند: «در نهایت نیازمند یک انسجام در بین همه بخش های اقتصادی، اجرایی، قانون گذاری، نیروی انتظامی و ... هستیم. همه باید منسجم در خدمت ستاد کرونا و زیر رهبری یک نهاد دارای اختیار بالا مثل شخص رئیس جمهور باشند و ایشان هم اراده قوی برای حل مشکل داشته و آن را به عنوان و اولویت اول کشور در نظر بگیرند و در عمل این را نشان دهند.»

چطور پرتغال بحران کرونا را مهار کرد

چطور نیوزیلند کرونا را ریشه کن کرد

موفقیت خاموش سنگال در برابر کووید-۱۹ | چه عاملی باعث مهار کرونا در یک کشور فقیر آفریقایی شده است؟

موفقیت یک کشور کوچک در برابر کرونا | تایوان به دویستمین روز بدون سرایت محلی کرونا رسید

چطور تایلند شیوع کرونا را مهار کرد | لشگر یک میلیونی داوطلبان به کمک می آیند

موفق ترین کشور جهان را در مبارزه با ویروس کرونا بشناسید | عوامل تعیین کننده موفقیت یا شکست کشورها

چین اینگونه توانست کرونا را شکست دهد

منبع : همشهری آنلاین

اخبار گوناگون در برخط نیوز