جنگ جهانی سوم در راه است؟  -  اوکراین بر لبه تیغ جنگ هسته ای
سرویس بین الملل - صحبت از جنگ هسته‌ای تا همین سال گذشته در حد داستان‌های تخیلی آخرالزمانی بود، اما طی چند ماه و به‌ویژه چند هفته گذشته جنگ در اوکراین باعث شده تا تهدید جنگ هسته‌ای، کلید واژه ثابت سخنان بسیاری از مقامات و چهره‌های سیاسی شود.

به گزارش سرویس بین الملل برخط نیوز به نقل از همشهری - اگر مشکلات ناشی از تغییرات آب و هوایی، اقتصاد متزلزل جهانی و بحران مهاجرت و گرسنگی و سایه هراس از بابت همه گیری دوباره بیماری های مسری مانند کرونا را به عنوان مهم ترین چالش های این روزهای جهان در کنار هم قرار دهیم، احتمالا جنگ هسته ای آخرین قطعه پازل برای تکمیل کلکسیون تهدیدات جهانی بشر خواهد بود. صحبت از جنگ هسته ای تا همین سال گذشته در حد داستان های تخیلی آخرالزمانی بود، اما طی چند ماه و به ویژه چند هفته گذشته جنگ در اوکراین باعث شده تا تهدید جنگ هسته ای، کلید واژه ثابت سخنان بسیاری از مقامات و چهره های سیاسی شود.

ویلیام برنز، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا موسوم به سیا گفته که «سخت است بفهمیم آیا پوتین برای استفاده از بمب هسته ای بلوف می زند یا نه، اما چنین تهدیدی را باید جدی گرفت و برای آن آماده شد.» آنگلا مرکل، صدراعظم سابق آلمان هم در گفت وگو با روزنامه آلمانی زوددویچه تسایتونگ از همکاران سابقش در اروپا خواسته است تا تهدیدات رئیس جمهور روسیه در مورد استفاده احتمالی از سلاح هسته ای را جدی بگیرند و برای آن فکری کنند. همین سخنان مشابه درباره جدی گرفتن تهدیدات هسته ای روسیه را لوید آستین، وزیردفاع آمریکا در برنامه جی پی اس شبکه تلویزیونی سی ان ان با اجرای فرید زکریا نیز در شامگاه شنبه تکرار کرد و گفت: شاید پوتین برای کاربرد تسلیحات هسته ای تصمیم بگیرد.

تا این جای کار آنچه مشخص شده این است که جنگ در اوکراین باعث شده تا غول جنگ هسته ای از چراغ جادو بیرون بیاید و سایه هراسش این روزها بر بسیاری از محافل غربی حاکم شده است. حتی روز گذشته پس از عقب نشینی نیروهای نظامی ارتش روسیه از منطقه لیمان، رمضان قدیروف، رهبر نیروهای نظامی چچن با عصبانیت به این عقب نشینی واکنش نشان داد و به صراحت از ارتش روسیه خواست تا از بمب اتمی استفاده کند.

از کوبا تا اوکراین

آخرین تجربه حرکت جهان به سمت یک جنگ هسته ای تمام عیار که برای چند روز نفس مردم جهان را در سینه حبس کرد، به دهه ۱۹۶۰ و در جریان بحران کوبا بازمی گردد. در آن زمان آمریکا و شوروی تا سرحد جنگ هسته ای تمام عیار پیش رفتند. در جریان بحران موشکی کوبا در اکتبر ۱۹۶۲ وقتی که آمریکا متوجه وجود موشک های هسته ای شوروی در کوبا شد، این کشور جزیره ای را محاصره کرد و نسبت به حمله به آن هشدار داد. در آن زمان آمریکایی ها از روس ها خواستند تا به سمت خلع سلاح هسته ای کوبا حرکت و موشک های هسته ای خود را از کوبا خارج کنند. این اختلاف تا بدان حد جدی شد که ناوهای حامل موشک های هسته ای در مقابل هم صف آرایی کردند. اما درنهایت دوطرف بر سر خارج کردن موشک های هسته ای از کوبا به توافق رسیدند و خطر جنگ هسته ای از بیخ گوش جهان گذشت.

همان تهدید بحران موشکی کوبا با جنگ در اوکراین زنده شده است. ولادیمیر پوتین، رئیس جمهور روسیه، بارها هشدار داده که ممکن است به سلاح هسته ای متوسل شود. او حدود ۲ هفته قبل گفت که از تمام سیستم های تسلیحاتی موجود برای دفاع از تمامیت ارضی روسیه استفاده خواهد کرد. پوتین پس از الحاق ۴ استان شرقی اوکراین به سرزمین های فدرال روسیه، حمله به مناطق ملحق شده را به منزله حمله به خاک روسیه عنوان کرد و نسبت به آن هشدار داد.
حال جای سؤال است که آیا عملیات آزادسازی ارتش اوکراین در بخشی از مناطق تحت سلطه روسیه در شرق اوکراین که پوتین آن را بخشی از تمامیت ارضی فدراسیون روسیه توصیف کرده که با هر سلاحی به آن پاسخ خواهد داد، می تواند به واکنش های تند تا حد پاسخ هسته ای روسیه منجر شود؟

اکونومیست در گزارشی درباره احتمال وقوع جنگ هسته ای روسیه همزمان با جنگ در اوکراین نوشته است که هم اکنون پیشروی ارتش اوکراین باعث شده تا غربی ها بیش از اشغال اوکراین، نگران شکست روسیه و پاسخ احتمالی به این شکست باشند. گویی غرب نیز به این باور رسیده که جنگ در اوکراین نباید تا بدان حد به تضعیف روسیه بینجامد که این کشور برای دفاع از خود به گزینه هسته ای متوسل شود. مهم ترین این نگرانی را در سخنان هفته پیش اولاف شولتز، صدراعظم آلمان می توان دید که در گفت وگو با نیویورک تایمز تأکید کرد: «برلین از کی یف حمایت خواهد کرد، اما این حمایت نباید به شکلی باشد که موجب پاسخ روسیه به ناتو شود.»

کدام پاسخ هسته ای؟

هرگونه پاسخ هسته ای روسیه در جنگ اوکراین سناریوی خطرناکی از آینده تحولات جنگ را پیش روی غربی ها قرار می دهد. هفته نامه اکونومیست در گزارش جدید خود با عنوان «آیا جنگ در اوکراین ممکن است هسته ای شود؟»، ۳ نوع پاسخ احتمالی هسته ای را از سوی کرملین پیش بینی کرده است. ۳ پاسخ هسته ای روسیه ممکن است در یکی از ۳ مورد ذیل خلاصه شود: شلیک نمایشی هسته ای که هیچ تلفاتی نخواهد داشت؛ حمله هسته ای به اوکراین و درنهایت حمله هسته ای روسیه به ناتو.

در سناریوی اول، پاسخ هسته ای روسیه در قالب انجام آزمایش هسته ای زیر زمین یا عبور دادن موشک هسته ای از دریای سیاه و یا انفجار کنترل شده یک بمب هسته ای در ارتفاع بالا در آسمان اوکراین خواهد بود. چنین انفجاری باعث ایجاد یک پالس الکترومغناطیسی خواهد شد که تجهیزات الکتریکی را از کار خواهد انداخت.

در سناریوی دوم پاسخ هسته ای، ژنرال های روسی ممکن است ترجیح دهند اهداف نظامی در اوکراین را مستقیماً بمباران هسته ای کنند. بن باری از مؤسسه بین المللی مطالعات استراتژیک در لندن در گزارشی در روزنامه تایمز می نویسد که این اهداف می تواند شامل فرودگاه های اوکراین، مراکز لجستیکی و پایگاه های توپخانه ای باشد. از سوی دیگر روسیه ممکن است حمله به یک شهر اوکراین را در پاسخ هسته ای خود مدنظر قرار دهد تا نیروهای اوکراینی را مجبور به تسلیم کند. اما بمباران هسته ای شهرهای اوکراین احتمال مداخله مستقیم ناتو را افزایش خواهد داد و مسکو هم علاقه ای به درگیری با ناتو همزمان با درگیری در اوکراین ندارد.

درنهایت سناریوی انتحاری روسیه می تواند حمله اتمی به خاک یکی از کشورهای عضو ناتو باشد، اما با توجه به اینکه ۳ عضو ناتو شامل آمریکا، انگلیس و فرانسه خود دارای سلاح های هسته ای هستند، حمله اتمی روسیه به ناتو می تواند با پاسخ اتمی و نابودی متقابل روبه رو شود. با توجه به هزینه بسیار بالای سناریوی سوم، این سناریو ضعیف ترین گزینه در میان پاسخ های هسته ای است.

روسیه از بمب هسته ای تاکتیکی استفاده خواهد کرد؟

احتمال استفاده از بمب های هسته ای در مقیاس کوچک موضوعی است که نمی توان آن را رد کرد. الجزیره در گزارشی درباره استفاده روسیه از بمب هسته ای می گوید که بمب های هسته ای کوچک مقیاس که از آن تحت عنوان بمب های تاکتیکی یاد می شود، بمب هایی هستند که قدرت انفجاری آنها بین ۰.۳ کیلوتن تا ۱۰۰ کیلوتن است.

اگر این عدد را بخواهیم بهتر درک کنیم می توان به این اشاره کرد که قدرت انفجاری بزرگ ترین کلاهک استراتژیک آمریکا معادل ۱.۲ مگاتن است. همچنین روسیه دارای بمب های هسته ای با قدرت انفجاری ۵۸ مگاتن است که در سال ۱۹۶۱ آنها را مورد آزمایش قرار داد. درواقع بمب های تاکتیکی در مقایسه با سلاح های هسته ای استراتژیک، به گونه ای طراحی شده اند که تأثیر محدودی بر میدان نبرد داشته باشند و یک منطقه محدود را هدف قرار دهند. در این ارتباط می توان به بمب اتمی آمریکا اشاره کرد که در سال ۱۹۴۵ روی هیروشیما انداخت و قدرت تخریبی آن ۱۵ کیلوتن بود و از این منظر در رده بمب های هسته ای تاکتیکی قرار می گیرد. الجزیره همچنین به نقل از تحلیلگران می گوید که اگر مسکو بخواهد از بمب هسته ای تاکتیکی در اوکراین استفاده کند، هدف آن تسلیم کردن اوکراین در برابر مذاکرات و ایجاد تفرقه در میان حامیان غربی این کشور خواهد بود.

با این حال «مارک کنسیان»، کارشناس نظامی مرکز مطالعات استراتژیک و بین المللی (CSIS) در واشنگتن احتمال استفاده روسیه از سلاح های هسته ای در خط مقدم نبرد اوکراین را رد می کند و معتقد است که استفاده از بمب هسته ای برای روسیه دستاوردهای کوچکی در مقابل رویارویی با خطرات و پیامدهایی بزرگ خواهد داشت و همین موضوع باعث می شود که مسکو به رغم تهدیدات، اما تمایلی به کاربرد تسلیحات هسته ای میان جنگ اوکراین نداشته باشد.

منبع: روزنامه همشهری

منبع : همشهری آنلاین

اخبار گوناگون در برخط